4.2. Ciekawostki

Następna

4.2.1. Ciekawostki ogólne

♠ Symbolika drzew

Drzewa od niepamiętnych czasów odgrywały ważną rolę w życiu duchowym człowieka. Kiedyś były przedmiotem wielu kultów religijnych, dziś są natchnieniem artystów. Cieszą się wielkim sentymentem wśród ludzi, którzy często nadają im rangę pomników przyrody. Czasami drzewo w bardzo spektakularny sposób przypomina, że jest przyjacielem człowieka. Nie tak dawno, podczas pamiętnej tragedii z jedenastego września 2001 r., potężny stary platan rosnący w pobliżu World Trade Center przyjął na siebie gigantyczną siłę uderzenia walącej się wieży i w ten sposób ocalił zabytkowy kościół, a być może także i wielu przebywających w pobliżu ludzi. W tej nierównej walce gigantów platan poległ. Ale kościół ocalał. Władze NY jako swoisty akt wdzięczności postanowiły wybudować pomnik bohaterskiemu drzewu.

♠ Najbardziej spektakularne organizmy wszechczasów

Drzewa są fascynujące pod wieloma względami. W szczególności są to najwyższe, najmasywniejsze i najbardziej długowieczne organizmy, jakie kiedykolwiek żyły na Ziemi. Poniżej zamieszczono porównanie drzew w tych właśnie trzech kategoriach z gigantami ze świata zwierząt oraz z człowiekiem (podane tu liczby można również znaleźć w dodatku Rekordy).

Na początek przyjrzyjmy się wysokości. Człowiek może mierzyć do około 2.2m wzrostu, najwyższe żyjące obecnie zwierzę lądowe - żyrafa - osiąga 6m wysokości, największe zwierzęta lądowe wszechczasów to dinozaury; dochodziły one do kilkanastu metrów wysokości (brachiozaur) i do 28m długości (diplodok), wreszcie największe zwierzę jakie kiedykolwiek zamieszkiwało naszą planetę - płetwal błękitny - osiąga 33m długości. I tu lista się kończy. Porównując powyższe wyniki z wysokościami uzyskiwanymi przez najwyższe żyjące obecnie drzewa czyli mierzące do 115m sekwoje wieczniezielone dochodzimy do wniosku, że w "konkurencji wysokościowej" drzewa nie tylko nie mają sobie równych, ale ich przewaga nad wszystkimi pozostałymi organizmami jest ogromna: 3.5 raza w stosunku do płetwala błękitnego i ponad 50 razy w stosunku do człowieka! Graniczna wysokość, jaką mogą osiągać drzewa jest szacowana na około 140m. Wynika ona z zasad fizyki, a dokładniej z tego, że naczynia włosowate nie są w stanie wyżej wypompować wody, której słup urywa się pod własnym ciężarem (inaczej mówiąc lepkość cieczy zaczyna przy tej wysokości przegrywać z grawitacją).

♦ Najwyższe drzewo wszechczasów. Najwyższe zarejestrowane w całej historii drzewo to ścięty w Australii w 1885 r. eukaliptus królewski (Eucalyptus regnans), którego wysokość wynosiła 143m! Wartość ta odpowiada mniej więcej podanej wyżej granicznej wysokości, jaką mogą osiągać drzewa.
♦ Drugie najwyższe drzewo wszechczasów. Był nim prawdopodobnie mamutowiec olbrzymi (Sequoiadendron giganteum) o wysokości 135m.
♦ Najwyższe żyjące drzewo świata. Rekordową wysokość posiada sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens) o nazwie Hyperion, rosnąca w Parku Narodowym Sekwoi w Kaliforinii; jest to 115.55m. Tuż za Hyperionem plasują się dwie kolejne sekwoje (zresztą wraz z nim odkryte przez Chrisa Atkinsa i Michaela Taylora w 2006 r.): Helios - 114.70m i Ikarus - 113.14m. Do niedawna przez wiele lat za najwyższe drzewo świata uznawano Stratosferycznego Giganta - również sekwoję wieczniezieloną rosnącą w Redwood State Park; drzewo to przy średnicy pnia wynoszącej 5.18m mierzy 112.94m wysokości. Więcej na ten temat - patrz rozdział Aktualności. Drugimi po sekwojach najwyższymi drzewami świata są osiągające 100-110m wysokości daglezje zielone (Pseudotsuga menziesii).
♦ Najwyższe żyjące drzewo liściaste świata. Jest nim rosnący na Tasmanii eukaliptus królewski (Eucalyptus regnans). Drzewo mierzy ok. 101m wysokości.
♦ Najwyższe żyjące drzewa w Polsce. Najwyższym notowanym obecnie drzewem w Polsce jest rosnący na terenie BPN świerk pospolity (Picea abies) o wysokości 49m; drzewo to zostało odkryte i zmierzone przez Tomasza Niechodę. Wśród drzew liściastych rekord należy do rosnącego również w Puszczy Białowieskiej jesiona wyniosłego (Fraxinus excelsior) i wynosi 46m (także i to drzewo zostało odkryte przez Tomasza Niechodę, w 2009 r.). Poprzednio za najwyższą uważana była rosnąca w Warszawie topola czarna, której wyskość szacowano na 43-45m (obecnie, po obłamaniu wierzchołka, jest to ok. 38.5m).

Przejdźmy teraz do "kategorii wagowej". U człowieka maksymalna masa to mniej więcej 250kg, najcięższe żyjące obecnie zwierzę lądowe - słoń - może ważyć do 7 ton, najcięższe zwierzę lądowe wszechczasów - brachiozaur - osiągał około 60 ton, zaś najcięższe zwierzę jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi - płetwal błękitny - waży 150-200 ton. Znów zatem do walki z drzewami ze strony zwierząt staje płetwal błękitny. Tym razem ma się mierzyć z najcięższymi drzewami, a są nimi mamutowce olbrzymie. Drzewa te osiągają masę około 1400 ton, a więc co najmniej 7-krotnie przewyższającą masę płetwala błękitnego i ok. 4000 razy większą niż maksymalna masa człowieka! Wygrana drzew jest więc jeszcze bardziej miażdżąca (tym razem w dosłownym znaczeniu ;-) niż w przypadku wysokości. To jednak jeszcze nic. Jeśli uwzględnimy tzw. osobniki klonalne, czyli zbiory drzew stanowiących odrośla wspólnego systemu korzeniowego (a więc de facto tworzące wraz z tym systemem korzeniowym jeden wspólny organizm o identycznym kodzie genetycznym), to okaże się, że najbardziej masywna jest rosnąca w stanie Utah w USA topola osikowa o nazwie "Pando", której łączna masa wynosi aż... 6.5 tys. ton! Drzewo to stanowi najcięższy znany organizm, jaki kiedykolwiek istniał na Ziemi!

♦ Najcięższy organizm (klonalny) wszechczasów. Jest nim wspomniana wyżej, rosnąca w stanie Utah w USA topola osikowa (Populus tremuloides) Pando. Ten posiadający około 47 tysięcy pni, klonalny osobnik pokrywa powierzchnię 43 ha i waży łącznie 6.5 tys. ton! Co ciekawe, pod względem zajmowanej powierzchni Pando zdecydowanie ustępuje rosnącej we Wschodnim Oregonie opieńce miodowej, której grzybnia obejmuje aż 965 ha (9.65 km2)! Mimo tak ogromnych rozmiarów grzyb ten waży znacznie mniej niż rekordowa osika, bo "tylko" 605 ton.
♦ Największe objętościowo (nieklonalne) żyjące drzewo świata. Jest nim mamutowiec olbrzymi (Sequioadendron giganteum) o nazwie General Sherman. Drzewo to, rosnące na terenie Narodowego Parku Mamutowców w górach Sierra Nevada w USA, przy wysokości 84m i średnicy pnia 7.7m (u podstawy 11.1m) posiada objętość 1487m³, co daje masę 1385 ton! Mimo tak ogromnych rozmiarów, General Sherman nie jest największym zarejestrowanym mamutowcem; wymiary innego, nieżyjącego już niestety osobnika tego samego gatunku ustalono na 135m wysokości i 12m średnicy pnia!
♦ Najgrubsze żyjące drzewo świata. Jest to rosnący w Santa María del Tule w stanie Oaxaca w Meksyku cypryśnik meksykański (inaczej Drzewo Montezumy; Taxodium mucronatum). Trudno wyobrażalny obwód pnia tego giganta wynosi ponad 44m (średnica 14.05m)! Cypryśnik z Santa María del Tule jest też jednym z największych objętościowo drzew świata; objętość jego korony wynosi 816.8m³, a szacunkowa masa to około 637 ton. Wiek drzewa jest szacowany na 1450-1600(2000) lat. (Wszystkie dane podane za Wikipedią.) Nieco mniejszą grubość (do ok. 11m średnicy) osiągają afrykańskie baobaby (Adansonia digitata) i rosnące na Wyspach Kanaryjskich draceny smocze (Dracaena draco).
♦ Najgrubsze żyjące drzewa w Polsce. Najgrubszym drzewem w Polsce jest rosnący w miejscowości Mielno k. Tarnawy (gm. Zabór, powiat zielonogórski, woj. lubuskie) dąb szypułkowy (Quercus robur) Napoleon. Obwód jego pnia mierzony standardowo, tj. na wysokości pierśnicy wynosi 11.30m (średnica 3.60m), natomiast tuż przy ziemi jest to 15.35m (średnica 4.89m). Drugie miejsce zajmuje rosnący w Chojnie (woj. zachodniopomorskie) platan klonolistny (Platanus x hispanica) o obwodzie 10.70m (średnica 3.41m), trzecie - rosnąca w Lesznie niedaleko Warszawy topola biała (Populus alba), której obwód pnia mierzony standardowo wynosi 10.53m (średnica 3.35m), tuż przy ziemi natomiast - 14m (średnica 4.46m).
♦ Największe objętościowo (i najmasywniejsze) żyjące drzewo w Polsce. Pomimo ogromnego obwodu pnia, pod względem objętości drewna (a więc i masy) to nie Napoleon jest naszym największym drzewem. Jest nim inny dąb szypułkowy - rosnący w rezerwacie przyrody Buczyna Szprotawska niedaleko miejscowości Piotrowice (woj. lubuskie), 750-letni dąb Chobry. Posiadając kolumnowy pień o obwodzie "tylko" 10.10m (średnica 3.22m), drzewo to zajmuje objętość 90m³, co poza 1. miejscem w Polsce daje mu 3. miejsce w Europie.

Trzecia kategoria to długowieczność. Maksymalny wiek człowieka to jak wiadomo około 100 lat. Wśród zwierząt lądowych (dokładniej wodno-lądowych) najdłużej żyją niektóre gatunki żółwi - do 300 lat. Za najbardziej długowieczne organizmy zwierzęce świata są uważane niektóre gatunki koralowców głębinowych, mogące dożywać nawet do 4200 lat. Tymczasem najstarsze żyjące obecnie (nieklonalne) drzewa - sosny sędziwe - osiągają wiek 4800 lat, a w przeszłości były znajdowane ich szczątki liczące nawet 7000 lat! Okazuje się zatem, że również w kategorii długowieczności drzewa są bezkonkurencyjne - ich przewaga nad człowiekiem wynosi tu co najmniej 50:1, w stosunku do żółwi jest to 17:1, a w przypadku koralowców głębinowych 1.14:1. I znów jeśli uwzględnimy organizmy klonalne, przewaga drzew staje się jeszcze większa. Wymieniona w poprzednim punkcie topola osikowa Pando jest datowana na 80 tysięcy lat!

♦ Najstarszy organizm wszechczasów (klonalny). Jest nim wymieniona wyżej (a także w poprzednim punkcie jako najcięższy znany organizm wszechczasów) topola osikowa (Populus tremuloides) Pando, rosnąca w stanie Utah w USA. Wiek tego klonalnego organizmu szacuje się na 80 tysięcy lat! (Uwaga. Podany wiek nie dotyczy pojedynczych osobników, ale całego organizmu, złożonego ze wspólnego systemu korzeniowego oraz tworzonych przez niego naziemnych drzew-kolnów. Można więc powiedzieć, że obserwowane naziemne drzewa to relatywnie młode klony, będące częścią rekordowo starego organizmu.)
♦ Najstarszy żyjący krzew świata. Kolejnym rekordzistą w kategorii długowieczności jest rosnący na pustyniach Arizony krzew kreozotu, którego wiek jest szacowany na około 11700 lat! (Uwaga. Drewno kreozotu nie tworzy słoi, a więc w jego przypadku nie znajduje zastosowania klasyczna metoda ustalania wieku. Podana liczba jest więc obarczona stosunkowo dużym marginesem błędu.)
♦ Jedne z najstarszych żyjących drzew w Europie (klonalnych). W 2008 roku naukowcy odkryli w górach zachodniej Szwecji (przy granicy z Norwegią) grupę około 20 świerków pospolitych liczących (jako organizmy klonalne - patrz uwaga wyżej) ponad 8000 lat! Po dokładnej weryfikacji okazało się, że jedno z drzew jest jeszcze starsze i liczy aż 9550 lat!!! Więcej informacji na ten temat - patrz rozdział Aktualności.
♦ Najstarsze żyjące drzewo świata (nieklonalne). Jest to rosnąca w Górach Białych (USA) sosna sędziwa (Pinus longaeva) Matuzalem, licząca 4800 lat! Oprócz Matuzalem, na terenie Stanów Zjednoczonych rośnie jeszcze kilka innych sosen sędziwych przekraczających 4000 lat. Okazuje się zresztą, że są to "młodzieniaszki" w porównaniu ze znalezionymi w ich najbliższej okolicy obumarłymi egzemplarzami, w których naliczono bez mała 7000 słoi!
♦ Najstarsze drzewo w Europie (nieklonalne). Jest nim rosnący w miejscowości Fortingall w Szkocji cis pospolity (Taxus baccata) liczący około 2000(-3000) lat.
♦ Najstarsze drzewo w Polsce (nieklonalne). Także polskie najstarsze drzewo to cis pospolity. Rośnie on w Henrykowie Lubańskim i liczy około 1270 lat.
♦ Najstarsze drzewa liściaste w Polsce (nieklonalne). Najstarszym polskim drzewem liściastym jest rosnący w miejscowości Ustronie Morskie (niedaleko Kołobrzegu) około 800-letni dąb szypułkowy Bolesław. Drugie miejsce zajmuje wymieniony już przy okazji rekordowej objętości dąb szypułkowy Chrobry. Wiek tego drzewa szacuje się na 750 lat.

♠ Sekwoja wiecznie zielona i mamutowiec olbrzymi

Na terenie USA (sporadycznie także w Meksyku i Brazylii) występują dwa chyba najbardziej spektakularne gatunki drzew na świecie - sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens) oraz mamutowiec olbrzymi (Sequioadendron giganteum). Gatunków tych nie może zabraknąć w żadnym zestawieniu przedstawiającym osiągane przez drzewa rekordowe rozmiary; pojawiają się one najczęściej także w poprzednim punkcie niniejszego rozdziału. Podsumujmy więc najważniejsze informacje na ich temat. Oba gatunki, należące niegdyś do jednego rodzaju Sequoia, są wiecznie zielonymi drzewami iglastymi z rodziny cypryśnikowatych, występującymi na stosunkowo niewielkim obszarze środkowego wybrzeża Kalifornii i centralnego Oregonu (zachodnie wybrzeże USA). Drzewa te charakteryzują się przede wszystkim olbrzymimi rozmiarami - ich wysokość może przekraczać 115m, a średnica pnia osiąga 10m; na uwagę zasługuje również wyjątkowa długowieczność (zwłaszcza mamutowca) wynosząca nawet ponad 3000 lat!

Sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens) to najwyższy żyjący obecnie organizm na Ziemi. Parametry poszczególnych rekordzistów zostały podane w poprzednim punkcie; tutaj powtórzmy tylko, że maksymalna wysokość - 115.55m - należy do drzewa o nazwie Hyperion, rosnącego w Parku Narodowym Sekwoi w Kaliforinii. Dodajmy do tego, że grubość samej kory sekwoi może dochodzić do 70cm! Pozwala to skutecznie chronić drzewo przed dużymi nawet pożarami. Kolejna ciekawostka wiąże się z drewnem sekwoi. Nazywane po angielsku "Redwood" z powodu swojej charakterystycznej, czerwonej barwy, odznacza się ono wyjątkową trwałością, w tym niezwykłą wręcz odpornością na gnicie. Wielokrotnie znajdowano prawie nietknięte przez próchnicę osobniki, które zostały powalone przed ponad tysiącem lat! Z uwagi na wymienione właściwości drewno to jest często wykorzystywane w budownictwie wodnym. Choć sekwoje żyją nieco krócej niż mamutowce, to i tak są one bardzo długowiecznymi drzewami - mogą bowiem osiągać wiek nawet ponad 2000 lat.

Mamutowiec olbrzymi (Sequioadendron giganteum) jest z kolei najpotężniejszym drzewem wszechczasów (dokładniej: osiągającym największy ciężar i największą objętość drewna /mowa o nieklonalnych osobnikach!/, ale także jednym z najgrubszych). Rekordowy żyjący dziś osobnik tego gatunku - drzewo o nazwie General Sherman rośnie na terenie Narodowego Parku Mamutowców w górach Sierra Nevada (Kalifornia, USA). Przy wysokości 84m i średnicy pnia 7.7m (u podstawy 11.1m) drzewo to (dokładniej jego drewno) zajmuje objętość 1487m³ i waży około 1385 ton! O potędze "generała" niech świadczy również fakt, że jego pierwszy konar znajduje się na wysokości prawie 40m, a najgrubszy ma średnicę 2.1m! Pomimo swoich rozmiarów, General Sherman nie jest największym zarejestrowanym mamutowcem; wymiary innego, nieżyjącego już niestety osobnika tego samego gatunku ustalono na 135m wysokości i 12m średnicy pnia! Także dożywany wiek mamutowców jest niezwykle spektakularny. Najstarszy zanotowany do tej pory osobnik liczył około 3200 lat!

4.2.2. Ciekawostki dotyczące wybranych gatunków (rodzajów) drzew i krzewów

W punkcie tym zaprezentowano ciekawostki dotyczące omawianych w atlasie gatunków (także rodzajów) drzew i krzewów. Są to informacje, które z tych czy innych powodów autor uznał za szczególnie interesujące (np. unikalne, ekstremalne /"naj-"/, spektakularne, zaskakujące itd.). Kolejność przedstawiania gatunków jest identyczna jak zastosowana w atlasie, tzn. wynika z systematyki, nie zaś z wartościowania ciekawostek. Przypadkowo jednak tak się szczęśliwie składa, że w zaczynamy od absolutnego "hitu", którym jest najbardziej niezwykłe drzewo świata - miłorząb dwuklapowy.
█ Uwaga. Wszystkie podane tu informacje można również znaleźć w opisach poszczególnych gatunków (rodzajów) w atlasie drzew i krzewów.

    ♠ Miłorząb dwuklapowy
    ♠ Sosna
    ♠ Świerk pospolity
    ♠ Jodła pospolita
    ♠ Modrzew europejski
    ♠ Daglezja zielona
    ♠ Cis pospolity
    ♠ Cyprys
    ♠ Cyprysik groszkowy
    ♠ Metasekwoja chińska
    ♠ Magnolia
    ♠ Tulipanowiec
    ♠ Mahonia ostrolistna
    ♠ Czeremcha zwyczajna
    ♠ Grusza pospolita
    ♠ Jabłoń domowa
    ♠ Jarząb pospolity
    ♠ Wiśnia pospolita
    ♠ Wiśnia ptasia (czereśnia)
    ♠ Bluszcz pospolity
    ♠ Glediczja trójcierniowa
    ♠ Perełkowiec japoński
    ♠ Robinia akacjowa
    ♠ Złotokap zwyczajny
    ♠ Buk
    ♠ Dąb szypułkowy
    ♠ Bukszpan wieczniezielony
    ♠ Dereń
    ♠ Leszczyna
    ♠ Brzoza brodawkowata
    ♠ Olsza
    ♠ Grab pospolity
    ♠ Kasztanowiec zwyczajny
    ♠ Klon zwyczajny
    ♠ Klon srebrzysty
    ♠ Klon jesionolistny
    ♠ Sumak
    ♠ Platan klonolistny
    ♠ Jesion wyniosły
    ♠ Jesion pensylwański
    ♠ Forsycja pośrednia
    ♠ Orzech włoski
    ♠ Skrzydłorzech kaukaski
    ♠ Morwa biała
    ♠ Wiąz
    ♠ Bożodrzew gruczołkowaty
    ♠ Lipa drobnolistna
    ♠ Surmia
    ♠ Wierzba
    ♠ Topola

♠ Mapa serwisu
♠ O autorze
♠ Literatura
♠ Linki

Początek strony
Mapa serwisu
Szukaj...

Jesteś

gościem na tej stronie...

Dodatki

Strona główna

Następna

Ostatnia modyfikacja: 2010-02-02