Ostatnia
modyfikacja:
2016-12-12
Systematyka:
ROŚLINY / NACZYNIOWE / NASIENNE / OKRYTONASIENNE / (ROSOPSIDA) / BOBOWCE /
BOBOWATE / Robinia / akacjowa - ...
Licznik odwiedzin:
Roślina trująca
Roślina wybitnie pionierska Roślina wybitnie światłolubna (światłżądna) Roślina (bardzo) mało higrolubna Roślina (bardzo) mrozoodporna
GATUNEK
Robinia akacjowa
(Robinia pseudoacacia)
ang. Black locust
inne nazwy: grochodrzew, robinia biała, fałszywa akacja
Gatunek obcy
(USA)
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój często
ciek. powyginany
H: 20-25(30)m
Φ: 0.75-1(1.5)m
Długość życia:
150-200(250)lat
Tempo wzrostu:
(bardzo) duże
Biotop:
widne lasy, zarośla
Kwiaty:
obupłc., owadop.
V/VI-VI
Dekor.:
pokrój!!, kwiaty,
liście, ciernie
Robinia akacjowa
Cechy charakterystyczne:
♦ Średniej wielkości drzewo liściaste
o nieco egzotycznym pokroju.
Posiada często parasolowatą koronę oraz fantazyjnie powyginane konary.
Cierniste gałęzie (liczne pary ostrych cierni u nasady liści).
♦ Pąki bezłuskowe, niewidoczne
(ukryte pod blizną liściową).
♦ Ciemnobrunatna kora bardzo głęboko podłużnie spękana.
Liście pierzasto złożone z 7-21 małych, owalnych, całobrzegich, matowozielonych listków
na szczycie wciętych, zaokrąglonych
lub z maleńkim kończykiem.
Białe, motylkowate kwiaty
zebrane w gęstych, zwisających gronach (bardzo miododajne).
♦ Owoce: płaskie strąki z nasionami
(w trakcie dojrzewania zielonawo-czerwone, potem brunatne).
 
Ciekawostki:
♦ Kora, liście i nasiona robinii akacjowej są trujące nie tylko dla ludzi, ale także dla wielu zwierząt (szczególnie koni).
Co ciekawe, kwiaty są jadalne.
♦ Robinia akacjowa należy
do najbardziej miododajnych
i pachnących drzew uprawianych
w Polsce (miód akacjowy).
♦ Nazwa "robinia" pochodzi od nazwiska francuskiego botanika Jeana Robina, który sprowadził robinię akacjową
do Europy.
♦ Liście robinii w rytuale masońskim
są symbolem nieśmiertelności, dlatego
często są składane na grobach.
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Jeśli kiedyś zdarzyłoby się nam lądować ze spadochronem na drzewie, z pewnością nie chcielibyśmy, aby tym drzewem okazała się robinia akacjowa. Bliskie spotkanie z jej licznie porastającymi gałęzie, dużymi i bardzo ostrymi cierniami stanowiłoby bowiem mało przyjemny akcent powitalny. Wyrastające u nasady liści ciernie robinii to tak naprawdę przekształcone przylistki; początkowo są one miękkie i elastyczne, szybko jednak stają się ostre i twarde, zdolne do zadawania poważnych ran. Cierniste gałęzie nie są jedyną atrakcją, jaką oferuje robinia akacjowa. Drzewo to cechuje się także ciekawym pokrojem. Dzięki luźnej i nieregularnej, parasolowato wysklepionej koronie z fantazyjnie powyginanymi konarami, przypomina ono do złudzenia afrykańskie akacje. Znajduje to zresztą odzwierciedlenie zarówno w oficjalnej nazwie gatunku "robinia akacjowa" (R. pseudoacacia), jak i w wielu nazwach potocznych, takich jak "fałszywa akacja", czy po prostu "akacja". To ostatnie określenie, aczkolwiek najczęściej stosowane, stanowi spore nadużycie. W rzeczywistości bowiem robinia akacjowa nie tylko nie jest blisko spokrewniona z prawdziwymi afrykańskimi akacjami, ale nawet nie pochodzi z Afryki tylko z Ameryki Północnej.

Dobrą cechą rozpoznawczą robinii akacjowej są jej nieparzystopierzaste liście, złożone z kilkunastu małych, owalnych, całobrzegich listków. Dają one przyjemny, ażurowy cień podobny do tego, który rzuca np. brzoza czy jesion. Jeden z największych walorów dekoracyjnych robinii akacjowej ujawnia się późną wiosną - są to jej białe, motylkowate kwiaty, zebrane w zwisające grona. Nieraz tworzą się one tak licznie, że gęsto obsypane nimi drzewo wprost tonie w powodzi bieli. Kwiaty wydzielają intensywny i przyjemny zapach, są też niezwykle miododajne, a uzyskiwany z nich jasno zabarwiony i łagodny w smaku miód akacjowy należy do najbardziej cenionych. Po przekwitnięciu z kwiatów rozwijają się owoce, którymi są płaskie strąki z nasionami (podobne do występujących u grochu; stąd nazwa alternatywna "grochodrzew").

Sprowadzona prawie 500 lat temu z Ameryki Północnej robinia akacjowa miała wystarczająco dużo czasu, aby stać się w Europie (także w Polsce) jednym z najpopularniejszych drzew ozdobnych i użytkowych. Jest bardzo często sadzona w parkach i ogrodach, wzdłuż dróg itp., ale też należy do najważniejszych drzew pszczelarskich i dostarczających cennego drewna. Poza sztucznymi nasadzeniami na terenach zurbanizowanych, można ją spotkać także w zadrzewieniach śródpolnych i na skrajach lasów, gdzie występuje w formie zdziczałej.


  Systematyka 

Jedyny powszechnie występujący w Polsce (choć nie rodzimy) gatunek robinii. Posiada liczne odmiany ozdobne, rożniące się głównie pokrojem i zabarwieniem liści. Odmiana 'Umbraculifera' osiąga tylko 5-6m wysokości, a jej korona jest kulista. Nieco wyższa jest odmiana 'Frissia'; dorasta ona do 8-10m wysokości i wyróżnia się wyjątkowo atrakcyjnym ubarwieniem liści, które na wiosnę są pomarańczowożółte, latem i jesienią natomiast - złocistożółte. Osiągająca 15m wysokości odmiana 'Pyramidalis' posiada z kolei kolumnowy pokrój.
█ Robinia akacjowa została sprowadzona do Europy ok. 1640 r. przez francuskiego botanika Jeana Robina (stąd nazwa).



Robinie akacjowe
W Polsce robinia akacjowa występuje w zdziczałej formie
głównie na skrajach widnych lasów.

  Występowanie

Zasięg. Ameryka Północna, dokładniej południowo-wschodnia (nadatlantycka) część Stanów Zjednoczonych.
Biotop. Niż i piętro pogórza. Rośnie najczęściej w widnych lasach o łagodnym klimacie, na nasypach i rumowiskach, w zadrzewieniach śródpolnych itp. W Polsce poza sztucznymi nasadzeniami występuje w formie zdziczałej w lasach, zaroślach i zadrzewieniach śródpolnych, najczęściej w miejscach ciepłych i suchych.
█ Robinia akacjowa jest gatunkiem inwazyjnym, powodującym znaczne zmiany siedliskowe i trudnym do zwalczania. Mimo to na Węgrzech, w Rumunii i w Austrii jest ona używana do zalesiania terenów (na Węgrzech i w Rumunii tworzy nawet lite drzewostany).
Preferencje. Gatunek o bardzo małych wymaganiach - wybitnie pionierski i ekspansywny, szczególnie dobrze rosnący na suchych i piaszczystych glebach (nie lubi jedynie gleb mokrych i ciężkich) oraz na nasłonecznionych stanowiskach, światło- i ciepłolubny, niezwykle odporny na suszę.
Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo niezbyt długowieczne, dożywające 150-200(250) lat, początkowo rośnie bardzo szybko (zwłaszcza wszerz), potem przeciętnie 40-80cm/rok.
█ Wg C. Pacniaka, najstarsza w Polsce robinia akacjowa rośnie przed wejściem do Ogrodu Botanicznego w Krakowie i liczy ok. 230 lat. Więcej informacji na ten temat - patrz punkt Wybrane okazy.
█ Robinia akacjowa rośnie przeważnie tylko przez pierwsze 30-40 lat, potem jej wzrost praktycznie ustaje.

  Zastosowanie

Popularne w Europie drzewo parkowe, ogrodowe, przydrożne, osiedlowe itp. Dostarcza cennego drewna, jest też ważną rośliną pszczelarską (miód akacjowy). Kwiaty robinii posiadają właściwości lecznicze i stanowią surowiec zielarski (działanie m.in. moczopędne, rozkurczowe, żółciopędne oraz łagodzące objawy alergii). Poza tym stosowana do użyźniania gleby i zabezpieczania zboczy przed erozją.
█ W USA najważniejsze zastosowanie robinii akacjowej to pozyskiwanie miodu.
█ Jako rośliny motylkowe, robinie za pośrednictwem wchodzących z nimi w symbiozę bakterii wiążących atmosferyczny azot użyźniają glebę (rośliny pionierskie). Prowadzi to jednak do znacznego wzrostu ilości pokrzyw i innych chwastów rosnących w sąsiedztwie tych drzew. Zachwaszczanie terenu jest jedną z głównych wad robinii akacjowej, stojących na przeszkodzie do jej szerokiego stosowania w leśnictwie.

  Pokrój

Średniej wielkości drzewo liściaste o charakterystycznym pokroju, z wysoko wysklepioną, często parasolowatą koroną i efektownie powyginanymi gałęziami.
Rozmiary. Wysokość 20-25(30)m. Średnica pnia 0.75-1(1.5)m.
█ Jak podaje strona Monumental Trees, najwyższa w Europie robinia akacjowa rośnie w Kleve w Niemczech i mierzy 33.8m (JPh, 2011, laser). Najgrubsze z kolei (wielopniowe) drzewo tego gatunku w Europie jest zlokalizowane w Lunteren w Holandii; obwód jego pnia wynosi 5.50m (Φ 1.75m) (paulengelen, 2011, laser). W Polsce najgrubsza robinia rośnie w miejscowości Łęgowo w pobl. Sulechowa (woj. lubuskie). Obwód pnia tego drzewa wynosi 5.07m (Φ 1.61m), a jego wysokość jest równa 20m. Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.
Szczegóły pokroju. Pień dość gruby, zazwyczaj lekko wygięty lub pochylony, nieregularny w przekroju (np. skręcony), przeważnie na niewielkiej wysokości rozwidlony na kilka podobnej grubości konarów, często wielokrotny. Korona średnio szeroka, najszersza niedaleko wierzchołka przez co mniej lub bardziej parasolowata, poza tym luźna (z licznymi prześwitami) i nieregularna, zwykle niesymetryczna, np. pochylona lub wyciągnięta w jedną stronę. Konary dość grube, wraz z gałęziami bardzo ciekawie powyginane, prezentują się niezwykle efektownie zwłaszcza w bezlistnym okresie. Gałęzie szeroko rozpostarte nawet w górnej części korony, nie zwieszają się, często tworzą malownicze, odseparowane, płaskie i poziomo ułożone "wysepki.

Robinia akacjowa Robinia akacjowa
Robinia akacjowa jest średniej wielkości drzewem liściastym o dość egzotycznym pokroju. Jej luźna i niesymetryczna korona
przyjmuje często parasolowaty kształt podobny do "prawdziwych" afrykańskich akacji.

Robinia akacjowa
Bardzo efektowny i zarazem unikalny pokrój to tylko jedna z atrakcji, którą ma do zaoferowania robinia akacjowa.
Drzewo zachwyca także tworzonymi bardzo licznie białymi kwiatami oraz utkaną z drobnych listków ażurową koroną
dającą wyjątkowo przyjemny, jasny cień.

Wróćmy jeszcze na moment do kwestii pokroju robinii akacjowej. Dzięki parasolowatej koronie i nieregularnie powyginanym konarom
drzewo to należy niewątpliwie do jednych z najbardziej oryginalnych i wręcz urzekających drzew spotykanych w naszym kraju:
Robinia akacjowa Powyginane gałęzie robinii akacjowej
Robinia akacjowa
Zokalizuj na mapie Panoramio Zokalizuj na mapie Panoramio

Konary robinii akacjowej Konary robinii akacjowej

  Wybrane okazy

Robinia akacjowa przy ul. Kopernika w Krakowie. Na dziedzińcu Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jaggiellońskiego, kilkadziesiąt metrów przed wejściem do Ogrodu Botanicznego rośnie najstarsza w Polsce robinia akacjowa. Liczące ok. 230 lat drzewo należy równocześnie do najgrubszych przedstawicieli swojego gatunku w Polsce; obwód jego pnia wynosi 4.71m1.50m) (PG, 2014). Najlepsze czasy staruszka ma już dawno za sobą i obecnie jej stan zdrowotny jest daleko niezadawalający. U dołu nieregularnego pnia znajduje się ogromna niezabezpieczona dziupla, a większość konarów obumarło i zostało ściętych.

Robinia akacjowa w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie Robinia akacjowa w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie
Robinia akacjowa w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie
Zokalizuj na mapie Panoramio

  Korzenie

Robinia akacjowa wytwarza początkowo mocny i głęboki korzeń palowy. Po około 15-20 latach wzrost korzenia głównego ustaje, a system korzeniowy staje się bardzo rozległy dzięki gęstym, płytko biegnącym i daleko sięgającym korzeniom bocznym. Drzewo łatwo tworzy liczne, trudne do wytępienia odrośla korzeniowe (przez co może czasami przyjmować formę krzewiastą). Cecha ta jest wykorzystywana do zapobiegania erozji luźnych gleb, w tym głównie do umacniania zboczy, z drugiej jednak strony może ona stanowić nie lada problem przy próbach likwidacji niepożądanych osobników odrastających nawet z kawałków korzeni.
█ Jako roślina motylkowa, robinia akacjowa wchodzi w symbiozę z wiążącymi wolny azot atmosferyczny bakteriami brodawkowymi. Proces ten znacznie poprawia jakość gleby.


System korzeniowy robinii akacjowej
jest głęboki, rozległy i gęsty.

  Kora / Pędy i pąki

Kora u młodych drzew brązowoszara i gładka, łuszcząca się bardzo cienkimi, półprzezroczystymi warstewkami. Dość szybko staje się ciemnobrunatna i bardzo głęboko podłużnie spękana. Spękania tworzą siatkowaty wzór.
█ Kora robinii akacjowej zawiera garbniki.

Młode pędy kanciaste, bardzo wyraźnie żłobkowane, początkowo zielone, potem oliwkowobrązowe do brunatnoczerwonych, pokryte parami długich na 1-2cm, twardych i bardzo ostrych cierni (stanowiących przekształcone przylistki). Pąki b. drobne, zebrane w grupy po 3-4 sztuki i ukryte (niewidoczne) w korze pod blizną liściową, bezłuskowe (zawiązki liści zwinięte i przykryte ogonkiem liściowym), zielonawe, owłosione. Pąków szczytowych brak.
█ Robinia akacjowa wytwarza liczne odrośla od pnia i konarów. Odroślowe długopędy tworzą się z tzw. pąków śpiących, uaktywniających się zazwyczaj po uszkodzeniu regularnych pędów, dlatego odrośla wyrastają w okolicach wcześniej uszkodzonych miejsc (np. obciętych konarów lub ze ściętego pnia). Mają postać gęstych wiązek prostych i cienkich gałęzi. Pędy odroślowe charakteryzują się szybkim wzrostem i są pokryte dużą ilością cierni.

Stosunkowo gładka kora młodej robinii akacjowej
Kora młodych drzew () jest szara
i gładka; posiada jedynie niewielkie,
kreskowate przetchlinki.
Z biegiem czasu staje się ciemniejsza,
brunatnoszara i bardzo głęboko,
podłużnie spękana ( / →→).
Kora robinii akacjowej Kora robinii akacjowej
Młode pędy robinii akacjowej Młode, początkowo zielone pędy są wyraźnie żłobkowane.
/ Na pędach i gałęziach robinii akacjowej występują pary
dużych i ostrych cierni. Pomiędzy cierniami pod blizną liściową
są ukryte drobne, bezłuskowe pąki liściowe. Drzewo tworzy
liczne odrośla od pnia i konarów. Jak widać na zdjęciu →→,
wyrastają one nawet po ścięciu drzewa.
Ciernie robinii akacjowej
Odrośla robinii akacjowej z występującymi na nich cierniami Odrośla robinii akacjowej z występującymi na nich cierniami

  Liście

Blaszkowate, nieparzystopierzaste, złożone z (7)11-15(21-27) listków, długości całkowitej 15-20cm. Listki owalne lub eliptyczne, długości 2-3(4)cm, na szczycie delikatnie wcięte, zaokrąglone lub z bardzo krótkim kończykiem, całobrzegie, z góry żywozielone do ciemnozielonych, pod spodem jaśniejsze, obustronnie matowe i nagie. Każdy liść posiada u nasady parę bardzo ostrych cierni stanowiących przekształcone przylistki. Ciernie te utrzymują się na drzewie przez kilka lat. Ustawienie: skrętoległe na 2-5cm ogonkach. Okres występowania: IV/V-XI. Liście rozwijają się stosunkowo późno - na początku maja. Jesienią przebarwiają się na żółto. Opadają zwykle dopiero w drugiej połowie listopada.
█ W czasie dużych upałów listki ustawiają się niemal równolegle, dzięki czemu ograniczają utratę wody.
█ Robinia akacjowa jest jednym z najpóźniej tracących liście na zimę drzew. Często utrzymują się one aż do drugiej połowy listopada, mimo występujących przymrozków i pierwszych opadów śniegu. Przebarwienie liści ma miejsce przeważnie dopiero na początku listopada, a bardziej intensywne ich opadanie trwa w drugiej połowie tego miesiąca. Liście przebarwiają się partiami, a po zmianie koloru szybko opadają, dlatego mimo ich żółtego zabarwienia drzewo jako całość nie zachwyca kolorystycznie.

Pozbawione ochronnych łusek
zawiązki liści robinii akacjowej
są zwinięte i przykryte jedynie
ogonkiem liściowym.
Przylistki są przekształcone
w duże, ostre kolce.
Rozwijające się liście robinii akacjowej

Pierzasto złożone liście
robinii akacjowej składają się
z wielu małych, owalnych,
całobrzegich listków.
Liście robinii akacjowej Liście robinii akacjowej
Jesienią liście robinii akacjowej przebarwiają się
na jaskrawożółty kolor.
Kwiaty robinii akacjowej Kwiaty robinii akacjowej
Białe, motylkowate kwiaty robinii akacjowej
są zebrane w gęste, zwisające grona.

  Kwiaty

Obupłciowe, owadopylne i miododajne, wytwarzane bardzo obficie, zebrane w zwisające, gęste, podłużne grona długości 10-15cm. Pojedyncze kwiaty motylkowate, o białej koronie i oliwkowożółtawym kielichu, posiadają 10 pręcików (9 zrośniętych i jeden wolny), mocno i przyjemnie pachną. Kwiaty robinii akacjowej obok lipowych stanowią w Polsce jedno z głównych źródeł pokarmu dla pszczół, które wytwarzają z ich nektaru znany miód akacjowy. Posiada on jasne zabarwienie i bardzo delikatny smak; jego zaletą jest również to, że długo nie krystalizje. Okres kwitnienia: V/VI-VI (po rozwinięciu się liści). Kwitnienie rozpoczyna się dość późno, bo dopiero w drugiej połowie maja. Trwa ono stosunkowo krótko - zwykle tylko kilkanaście (do dwudziestu kilku) dni. Jeszcze krócej - zaledwie około tygodnia - żyją pojedyncze kwiaty.
█ Mimo trujących właściwości wielu części robinii akacjowej, jej kwiaty są jadalne. Można je np. smażyć w cieście.




Kwiaty robinii akacjowej
/
Kwiaty są czasami wytwarzane w takich ilościach,
że drzewa dosłownie "toną" w powodzi bieli...
Robinia akacjowa w kwiatach

Kwiaty robinii akacjowej

...z czasem ta biel staje się jednak
nieco kłopotliwa ;-)

  Owoce i nasiona

Zwisające, płaskie strąki o długości 5-10(12)cm, zebrane w pęczki po kilka do kilkunastu sztuk. Początkowo są one zielonawoczerwone, po dojrzeniu brunatnieją. Każdy strąk zawiera 4-10 brunatnych lub czarnych nasion o nerkowatym kształcie. Owoce są trujące dla ludzi i wielu zwierząt. Okres dojrzewania owoców: IX-X/XI. Strąki pozostają zazwyczaj na drzewie do wiosny następnego roku.
█ Drzewo zaczyna owocować już w wieku 5-10 lat.



Owoce (strąki) robinii akacjowej
Młode strąki robinii mają
zielonawoczerwony kolor.




Owoce (strąki) robinii akacjowej

Owoce robinii akacjowej
mają postać
płaskich strąków z nasionami.
Owoce (strąki) robinii akacjowej

Suche owoce (strąki) robinii akacjowej
Suche strąki często pozostają
na drzewie przez całą zimę.

  Drewno

Biel bardzo wąski, białawy, twardziel jasnożółtobrązowa, często o zielonawym odcieniu (w miarę przelegiwania ciemnieje), słoje wyraźne. Parametry techniczne: drewno niezwykle twarde i ciężkie (ciężar właściwy ma podobny do dębiny: 0.7-0.8 kg/dm3), z przy tym elastyczne i wyjątkowo trwałe (podobnie jak dębowe), wykazuje ogromną odporność na gnicie (może bez trudu przetrwać w mokrej glebie nawet ponad 100 lat!) i na grzyby. Poza tym drewno to jest łykowate, trudno łupliwe, słabo kurczliwe, dość trudne do suszenia, skłonne do pęknięć, mało wrażliwe na zmiany temperatury i wilgotności ("słabo i powoli pracuje"), źle się barwi i prawie w ogóle nie nasyca, jest trudno zapalne, doskonałe nadaje się na opał (dorównuje pod tym względem drewnu dębowemu). Jest używane do budowy elementów mostów, statków i innych konstrukcji wodnych, produkuje się z niego wiosła, słupy zakopywane w ziemi, sklejki odporne na warunki pogodowe, meble ogrodowe, trzonki młotków i siekier, szczeble drabin itp. Stanowi cenny surowiec w stolarstwie, tokarstwie, przemyśle meblarskim oraz papierniczym. Idealnie sprawdza się jako drewno opałowe - jest jednym z najbardziej kalorycznych spośród wszystkich drzew występujących w Ameryce Północnej. Pali się wolno, wydzielając przy tym małe ilości płomieni i dymu (po ścięciu musi się jednak suszyć przez okres 2-3 lat).
█ Ze względu na swoją twardość i trwałość, drewno robinii akacjowej służyło dawniej niekiedy do wyrobu drewnianych gwoździ i śrub.

Drewno robinii akacjowej Drewno robinii akacjowej
Twarde drewno robinii akacjowej posiada bardzo wąską warstwę
jasnego bielu i jasnożółtobrązową, szeroką twardziel.

  Inne informacje

UWAGA! Kora, liście i nasiona robinii akacjowej są trujące dla ludzi i wielu zwierząt (szczególnie dla koni).
█ Robinia akacjowa bardzo dobrze znosi cięcie. Zabieg ten można stosować w celu zagęszczenia korony.
█ Konary i gałęzie robinii akacjowej są stosunkowo kruche i łamliwe. Co ciekawe, zaobserwowano, że taka przypadłość dotyczy szczególnie drzew rosnących na glebach żyznych - na glebach uboższych gałęzie są zwykle mniej łamliwe.


  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...