Ostatnia
modyfikacja:
2014-08-02
Licznik odwiedzin:
Roślina pionierska Roślina (bardzo) światłolubna Roślina (bardzo) higrolubna Roślina (bardzo) mrozoodporna
GATUNEK
Topola szara
(Populus x canescens)
ang. Grey Poplar
inne nazwy: białodrzew nadwiślański
Podobne gatunki:
Gatunek rodzimy
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój typowy
H: 25-35(40)m
Φ: 1.5-2(2.5)m
Długość życia:
100-150(200)lat
Tempo wzrostu:
ekstremalnie duże
Biotop:
lasy łęgowe
Kwiaty:
2-p., wiatrop.
III-IV
Dekor.:
kora
Topola szara
Cechy charakterystyczne:
(duża ilość cech pośrednich pomiędzy topolą białą i osiką - ich mieszaniec)
Bardzo duże rozmiary,
okazała, klasyczna sylwetka

z grubym pniem i potężnymi konarami
oraz prostymi gałęziami.
Jasno(biało)szara kora
(z wyjątkiem dolnej części pnia,
gdzie jest szara do ciemnoszarej).
Liście długopędowe płytko
i łagodnie klapowane lub bezklapowe, od spodu rzadko
i nietrwale, szaro owłosieniem

(liście na krótkopędach dość podobne).
♦ Zwisające, kotkowate kwiatostany zakwitające wczesną wiosną
(zawsze przed liśćmi)
. Kotki męskie czerwonożółte, żeńskie - zielonawe.
♦ Nasiona roznoszone przez wiatr
w postaci białego puchu nasiennego przypominającego watę.
 
Ciekawostki:
♦ Topola szara jest najszybciej rosnącą rodzimą w Polsce topolą (mieszaniec).
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Osiągające bardzo duże rozmiary, niezwykle szybko rosnące drzewo liściaste o klasycznym pokroju. Jako naturalny mieszaniec topoli białej i osiki, posiada wiele cech pośrednich pomiędzy gatunkami rodzicielskimi, wykazuje też ogromną zmienność formy, co czyni ją jednym z trudniej identyfikowalnych drzew. Przykładowo kora typowej topoli szarej nie jest tak srebrzystobiała jak u topoli białej, ale też nie ma wyraźnie oliwkowozielonego zabarwienia jak u osiki - jest po prostu jasnoszara (czasami z lekkim, zielonkawym odcieniem), przy czym w zależności od procentowego udziału poszczególnych gatunków rodzicielskich w danym osobniku, może ona być bardziej zbliżona (czasem nawet niemal identyczna!) albo do występującej u topoli białej albo u osiki. Podobnie rzecz przedstawia się z liśćmi. Są one (na długopędach) klapowane i owłosione od spodu - cechy te odziedziczyły po topoli białej, jednak ich klapy są łagodne i płytkie, a owłosienie rzadkie, szarawe (zamiast śnieżnobiałego) i nietrwałe - to z kolei "łagodzący" wpływ osiki. Oczywiście nie wszystkie cechy topoli szarej stanowią "średnią arytmetyczną" cech topoli białej i osiki. Do takich indywidualnych parametrów należy niezwykle szybki wzrost - jeszcze szybszy niż w przypadku obojga rodziców (właściwość bardzo często obserwowana w przypadku mieszańców).


  Systematyka 

Rodzimy w Polsce, naturalny mieszaniec topoli białej i osiki. Posiada cechy pośrednie pomiędzy gatunkami rodzicielskimi. Charakteryzuje się olbrzymią zmiennością formy, co bardzo utrudnia jego identyfikację.

  Występowanie

Zasięg. Środkowa i południowa Europa, zachodnia Azja. Biotop. Na stanowiskach naturalnych występuje na terenach zasiedlanych przez gatunki rodzicielskie, a więc przede wszystkim w lasach łęgowych dużych dolin rzecznych (spotykana jednak rzadziej niż topola biała i osika).
Preferencje. Gatunek o bardzo małych wymaganiach, podobnych jak w przypadku gatunków rodzicielskich. Lubi wilgotne gleby oraz nasłonecznione stanowiska. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo krótkowieczne, niezwykle szybko rosnące. Żyje 100-150(200) lat.
█ Niektóre źródła podają, że topola szara jest jedną z najszybciej rosnących topól. Nie ulega wątpliwości, że jako mieszaniec rośnie ona szybciej od pozostałych rodzimych gatunków topoli.

  Zastosowanie

Czasami sadzona jako drzewo przydrożne.


  Pokrój / Korzenie

Pokrój. Wysokie i okazałe, klasycznie zbudowane drzewo liściaste. Rozmiary. Wysokość 25-35(40)m. Średnica pnia 1.5-2(2.5)m.
█ Topole szare wraz z białymi, czarnymi i kanadyjskimi są jednymi z najwyższych i najpotężniejszych drzew liściastych w Polsce.
█ Jak podaje strona Tall Trees, najwyższa w Europie topola szara rośnie w Irlandii i mierzy 40m (wynik niepotwierdzony). Nieco niższy, 39.1m okaz rośnie w Holandii (JPh, 2009, laser). Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.
Szczegóły pokroju. Pień gruby, regularnie walcowaty, wysoki, często wielokrotny. Korona początkowo stożkowata, potem jajowata lub okrągława, w końcu rozłożysta i nieregularna, najszersza mniej więcej w 2/3 wysokości, oparta przeważnie na kliku bardzo masywnych konarach. Konary grube, długie i proste (tylko u starych drzew dolne czasem łukowato wygięte), stromo wznoszące się ku górze. Gałązki długie i proste, średniej grubości, wyprostowane w górę (nigdy nie zwieszają się).
Korzenie płytko rosnące, rozłożyste.

Pokrój topoli szarej Topola szara to wysokie i okazałe, klasycznie zbudowane drzewo liściaste.
Jej gruby, walcowaty pień jest zwykle pojedynczy, ale nierzadko także
na niewielkiej wysokości dzieli się na dwie (lub więcej) części.
Pokrój topoli szarej Podwójny pień topoli szarej

  Kora

W dolnej części pnia i na starych konarach (jasno)szara do ciemnobrunatnej, dość głeboko podłużnie spękana (bruzdowana), wyżej jasnoszara (czasami z lekko zielonkawym oddcieniem - wpływ osiki) i gładka. Obszar przejściowy pomiędzy tymi dwoma typami korowania jest gęsto pokryty okrągławymi, brunatnymi pęknięciami występującymi na jasnoszarym tle.
█ Kora jest jednym z elementów, po których można próbować odróżnić topolę szarą od bardzo do niej podobnej topoli białej. W przypadku topoli białej kora jest wyraźnie jaśniejsza - srebrzystobiała, podczas gdy u topoli szarej mamy, jak sama nazwa wskazuje, korę szarą. Kryterium to jest jednak dość płynne i niepewne, więc powinno być stosowane jedynie jako uzupełnienie przy porównywaniu liści.

Korowina topoli szarej Korowina topoli szarej Korowina topoli szarej Korowina topoli szarej
Z wyjątkiem dolnej części pnia starych drzew (po lewo), kora topoli szarej
jest jasnoszara i stosunkowo gładka (powyżej).



Obszar pomiędzy ciemną i spękaną
korowiną na dole pnia, a gładką i jasną korą
w górnych częściach korony ma czasem postać
brunatnych, "wargowatych", wypukłych
spękań na jasnym i gładkim tle.
Korowina topoli szarej



  Pędy i pąki

Młode pędy zielonkawe, początkowo pokryte szarobiałym, łatwo ścierającym się, filcowatym owłosieniem. Pąki jasnobrązowe do brązowych, zaostrzone, liściowe jajowate lub stożkowate, kwiatowe - szerokojajowate.

Młode pędy topoli szarej Młode pędy topoli szarej
są pokryte jasnym,
ścierającym się owłosieniem.

Duże, szerokojajowate
pąki kwiatowe mają
zaostrzony wierzchołek.

Pąki topoli szarej



Długopędowe liście topoli szarej Długopędowe liście topoli szarej
Długopędowe liście topoli szarej różnią się zdecydowanie od występujących
u topoli białej. Posiadają one niesymetryczne, znacznie mniej wyraźnie zaznaczone klapy,
a nietrwałe owłosienie ich spodniej strony nawet kiedy występuje, jest mniej gęste
ma szary kolor (nie zaś śnieżnobiały jak u topoli białej).

W odróżnieniu od t. białej, krótkopędowe liście topoli szarej są dość podobne
do długopędowych. Nie posiadają one jednak nigdy klap, są przeważnie węższe
oraz krócej owłosione (także nietrwale). Liście te z obu stron są podobne
do krótkopędowych liści topoli białej.
Krótkopędowe liście szarej Krótkopędowe liście szarej

  Liście

Blaszkowate, pojedyncze, o zmiennym kształcie i wielkości, długo- i krótkopędowe dość podobne do siebie; długopędowe (szeroko)jajowate do okrągławych, czasem niewyraźnie klapowane (jednak klapy zdecydowanie łagodniejsze i płytsze niż u topoli białej), krótkopędowe eliptyczno-jajowate (zwykle nieco węższe), bezklapowe, o falistym brzegu. Blaszka długości 4-10(15)cm, na brzegu tępo, falisto ząbkowana, z góry ciemnozielona, pod spodem jaśniejsza, pokryta szarym i stosunkowo rzadkim kutnerowatym owłosieniem, które na liściach długopędowych i tych z pędów odroślowych utrzymuje się do samej jesieni (ale jest dość luźne, przez co przeświecające blaszki liści nadają im charakterystczny szarozielony kolor), na liściach krótkopędowych natomiast szybko zanika (liście te stają się pod spodem prawie całkowicie nagie, matowozielone). █ Włoski na spodach liści topoli szarej są silnie pogięte lub poskręcane, rzadziej jednak pajęczynowate jak u topoli białej; tworzą one luźny kuter, przez który prześwituje blaszka liściowa. Ustawienie: skrętoległe na dość długich ogonkach. Okres występowania: (IV)IV/V-X. Liście rozwijają się pod koniec kwietnia. Jesienią przebarwiają się na żółto.
█ Liście topoli szarej wskazują na jej pochodzenie od topoli białej i osiki - widać tu wyraźne wpływy obu gatunków rodzicielskich. Podobnie jak u topoli białej, na liściach (długopędowych) topoli szarej występują zwykle klapy, jednak są one znacznie łagodniejsze, przez co blaszka jest bardziej zaokrąglona, a więc zbliżona także do osiki. Również owłosienie spodniej strony liści, choć podobnie jak u topoli białej występuje, to jednak jest dużo rzadsze (mniej wyraźne) i ciemniejsze (szare), a na dodatek z czasem zanika - to z kolei wyraźny wpływ osiki.
█ Liście stanowią jedyne praktyczne i w miarę pewne kryterium odróżnienia topoli szarej od bardzo do niej podobnej topoli białej. W przypadku tej drugiej liście z długopędów wyraźnie różnią się od krótkopędowych; w szczególności posiadają ostre i głębokie klapy, a ich spody są pokryte trwałym i gęstym, śnieżnobiałym filcem. Różnice w ubarwieniu i strukturze korowiny są mniejsze i bardziej trudne do precyzyjnego zdefiniowania, a poza tym cechy te wykazują dużą zmienność w ramach poszczególnych gatunków. Najpewniejsze wyniki w oznaczaniu daje oczywiście połączenie obu kryteriów.


Młode liście topoli szarej Młode liście topoli szarej
Młode liście topoli szarej są mocno owłosione. Nawet jednak
najmocniej owłosione spody młodych, długopędowych liści
(po prawo) nie są pokryte tak gęstym i tak śnieżnobiałym
"filcem" jaki występuje u topoli białej.

  Kwiaty

Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie, wiatropylne, zebrane w zwisające, kotkowate kwiatostany. Kotki męskie walcowate, długości do 8cm, początkowo karminowoczerwone, później blednące (żółtawe). Kotki żeńskie nieco krótsze i bardziej wysmukłe niż męskie, żółtozielone. Okres kwitnienia: III-IV (przed rozwinięciem się liści). Kotki męskie zakwitają w drugiej połowie marca, żeńskie nieco później.
█ Topola szara jest jedną z najwcześniej kwitnących topól - jej kwiaty męskie zakwitają jeszcze pod koniec marca, wkrótce po lub nawet wraz z osiką. Kwiaty żeńskie kwitną nieco później - pojawiają się zwykle na początku kwietnia.

Kotki męskie topoli szarej
/
Czerowożółte kotki męskie
topoli szarej są bardzo podobne
do występujących u topoli białej
(po prawo przekwitające,
coraz bardziej wyblakłe kotki).
Kotki męskie topoli szarej Przekwitłe kotki męskie topoli szarej Przekwitłe kotki męskie topoli szarej
Kotki żeńskie są początkowo krótkie i mają żółtozielony kolor.
Z czasem znacznie się wydłużają i stają jasnozielone.

  Owoce i nasiona

Wytwarzane w ogromnych ilościach, bardzo drobne, suche, wielonasienne torebki otwierające się dwiema lub więcej klapkami. Są zebrane w niezwykle puszyste, białe, kotkowate owocostany przypominające watę. Nasiona z pęczkami gęstych włosków tworzą roznoszony przez wiatr, dobrze znany puch nasienny topoli. Okres dojrzewania owoców: V.
█ Topole wraz z wierzbami i wiązami należą do najwcześniej owocujących drzew.

Puszyste owocostany topoli szarej Owoce topoli szarej Nasiona topoli szarej
Siewki topoli szarej
Owocostany topoli szarej są otoczone
białym, bardzo gęstym puchem nasiennym
przypominającym watę.
Pojedyncze owoce to maleńkie, skórzaste i suche,
wielonasienne torebki otwierające się zwykle
dwiema klapkami.
Nasiona oraz siewki toppoli szarej.
Fot. Rafael M. Jastrzębski.

  Drewno

Biel (wąski) i twardziel (szeroka) bardzo słabo zróżnicowane i trudne do rozróżnienia, białawe lub żółtawoszare. Ciężar właściwy przy wilgotności 15% - ok. 480 kg/m3. Ścisłe i ciągliwe drewno topoli szarej jest uważane za najlepsze spośród rodzimych gatunków topoli. Mimo to nawet ono zawiera dużo wody, jest miękkie i stosunkowo nietrwałe (dość szybko ulega rozkładowi), nie przedstawia zbyt wielkiej wartości w przemyśle meblowym czy budownictwie. Ze względu na lekkość i plastyczność, a przy tym stosunkowo dużą wytrzymałość i odporność na zużycie, znajduje zastosowanie do produkcji opakowań, desek kreślarskich, zapałek itp.; jest także stosowane w papiernictwie oraz jako opał.


  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...