Ostatnia
modyfikacja:
2016-11-25
Systematyka:
ROŚLINY / NACZYNIOWE / NASIENNE / OKRYTONASIENNE / (ROSOPSIDA) / POKRZYWOWCE /
WIĄZOWATE / Wiąz / szypułkowy - górski - polny - holenderski - ...
Licznik odwiedzin:
Roślina umiarkowanie światłolubna Roślina preferująca wilgotne gleby Roślina wybitnie mrozoodporna
GATUNEK
Wiąz górski
(Ulmus glabra)
ang. Wych Elm
inne nazwy: brzost, wiąz szorstki
Podobne gatunki:
Gatunek rodzimy
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój typowy
H: 30-40 m
Φ: 1.5-2(3)m
Długość życia:
300-400(500) lat
Tempo wzrostu:
dosyć małe
Biotop:
brzegi górskich rzek (domieszkowo)
Kwiaty:
obupłc., wiatrop.
III-III/IV
Dekor.:
owoce!,
liście
Wiąz górski
Cechy charakterystyczne:
(różnice w stos. do w. szypułkowego)
♦ Pąki jajowate, brunatnoczarne,
łuski delikatnie owłosione na całej powierzchni.
Liście odwrotnie jajowate,
większe i często słabiej asymetryczne,
zwykle z dwoma dodatkowymi, małymi wierzchołkami bocznymi i nagle wyciągniętym wierzchołkiem głównym,
z wierzchu niezwykle szorstkie,
z nerwami rozwidlonymi w obu częściach blaszki, na b. krótkim (1-5mm) ogonku.
♦ Kwiaty (prawie) siedzące.
Skrzydlaki (prawie) siedzące, większe (2-3cm średnicy), z orzeszkiem umieszczonym w środku skrzydlaka (nie dochodzącym do wycięcia),
na brzegu nieorzęsione.
 
Ciekawostki:
♦ Od około 1920 r. olbrzymie spustoszenie w populacji rodzimych wiązów w Europie czyni tzw. naczyniowa choroba wiązów (inaczej holenderska choroba wiązów lub grafioza). Był czas, że choroba ta doprowadziła do niemal całkowitego wyginięcia wiązów na naszym kontynencie! Jest ona wywoływana przez grzyba o nazwie Ceratocystis ulmi. Wiąz górski jest drugim najbardziej podatnym na grafiozę krajowym gatunkiem wiązu.
♦ Nazwa "brzost" jest potocznie stosowana także w odniesieniu
do innych wiązów (choć do wiązu górskiego najczęściej).
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Najwyższy, najbardziej okazały i najdłużej żyjący z rodzimych wiązów, rozpowszechniony głównie w położeniach górskich i wyżynnych. Wyróżnia się m.in. dużymi, często trójwierzchołkowymi liśćmi, których nasada jest stosunkowo słabo asymetryczna, a górna powierzchnia jest tak szorstka w dotyku, że wręcz przypomina papier ścierny. Obok pokroju i liści, także skrzydlaki wiązu górskiego są wyraźnie większe niż u pozostałych rodzimych wiązów. Osiągają one nawet do 3cm długości, ich brzeg jest nieorzęsiony, a orzeszek umieszczony centralnie (nigdy nie dochodzi do brzegu skrzydełka). Na otwartej przestrzeni drzewo zaczyna owocować w wieku 30-40 lat, w zwartym drzewostanie - pomiędzy 50. a 60. rokiem życia. Obfite lata nasienne przypadają co rok lub co dwa lata. Gatunek bardzo podatny na grafiozę.

  Systematyka 

Jeden z trzech rodzimych gatunków wiązu w Polsce, ogólnie bardziej rozpowszechniony niż wiąz polny, a na terenach wyżej położonych także niż wiąz szypułkowy. Gatunek bardzo zmienny, wraz z w. polnym tworzy wielopostaciowe, trudne do odróżnienia mieszańce zwane zbiorczo wiązem holenderskim (U. x hollandica). Znane jest około 50 odmian wiązu górskiego.

  Występowanie / Zastosowanie

Zasięg. Europa (prawie cała), Kaukaz, Azja Mniejsza. Północna granica zasięgu przebiega w okolicach 65° szerok. geogr. Drzewo pospolite głównie na wyżynach oraz w niższych partiach gór. W Polsce osiąga wysokość ok. 1000 m.n.p.m., w Alpach - nawet do 1400 m.n.p.m.
Biotop. Piętro pogórza i częściowo górskie. Występuje najczęściej na brzegach rzek i strumieni, gdzie w lasach liściastych i zadrzewieniach śródpolnych stanowi domieszkę do innych drzew (łęgi, jaworzyny, grądy, buczyny). Rośnie pojedynczo lub w niewielkich grupach, nigdzie nie występuje masowo, nie tworzy też czystych drzewostanów.
Preferencje. Gleby zasobne i wilgotne, przepuszczalne, zasadowe, o podłożu żwirowym, piaszczystym lub gliniastym. Gatunek preferujący półcień, bardziej cienioznośny nawet od wiązu szypułkowego, ale mniej od niego odporny na suszę. Jest najbardziej mrozoodpornym gatunkiem wiązu, co pozwala mu występować m.in. w Tatrach oraz w sudeckich Śnieżnych Kotłach.
Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo długowieczne, stosunkowo wolno rosnące. Osiąga wiek 300-400(500) lat.
█ Najstarszy (również najgrubszy) w Polsce wiąz górski rośnie w Porębie Wielkiej na Sądecczyźnie (gm. Niedźwiedź). Drzewo to liczy około 420 lat.
Zastosowanie. Drzewo leśne, sadzone też czasami w parkach i przy drogach. Jego drewno jest stosowane w przemyśle meblowym.

  Pokrój / Korzenie

Pokrój. Potężnie zbudowany, osiągający nawet do 40m wysokości i 3m średnicy pnia wiąz górski jest największym z naszych rodzimych wiązów. Potwierdzeniem tego jest okaz pokazany na zdjęciu poniżej po lewej stronie, rosnący w Bieszczadach w pobliżu nieistniejącej już miejscowości Bukowiec. To wspaniałe drzewo posiada pień o obwodzie 3.90m (Φ 1.24m) (PG, 2013), a jego wysokość wynosi 28.1m (PG, 2011, laser). Jest ono wyraźnie widoczne nawet z odległego szlaku, z którego sąsiadujące drzewa wydają się tylko niewielkimi plamkami. Jeszcze grubszy (obwód 5.27m, średnica 1.68m), choć nieco niższy (26.5m) jest pokazany po prawo wiąz górski o nazwie Brzost Sobieskiego, rosnący w Suchej Beskidzkiej. Wiek tego drzewa C. Pacyniak szacuje na ok. 260 lat. Pień wiązu górskiego prawie nigdy nie posiada przypór korzeniowych. System korzeniowy typowy palowy, głęboki, osiągający nawet ponad 1.5m głębokości. Drzewo tworzy liczne odrośla od szyi korzeniowej, ale nie tworzy odrośli od korzeni.
█ Jak podaje strona Tall Trees, najwyższy obecnie w Europie wiąz górski rośnie w Anglii i mierzy 41m (pomiar niepotwierdzony).
█ W Polsce rekord wysokości należy do drzewa rosnącego na terenie BPN i wynosi 38.4m (TN, 2011, laser). Więcej na ten temat - patrz strona Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego . Tylko o 80cm niższy (37.6m) jest okaz rosnący w Parku Zamkowym w Żywcu (PG, 2013, laser).
█ Najgrubszy z kolei (i najstarszy) w naszym kraju wiąz górski rośnie w Porębie Wielkiej w woj. małopolskim; podawany w róźnych źródłach obwód pnia tego drzewa waha się od 6.45m (C. Pacyniak) do 7.15m (Φ 2.05-2.28m). Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.

Zokalizuj na mapie Panoramio Zokalizuj na mapie Panoramio
Wiąz górski

Wiąz górski

  Pozostałe cechy morfologiczne

Kora wiązu górskiego Kora wiązu górskiego Pąki wiązu górskiego
Pąki wiązu górskiego
Brunatnoszara kora wiązu górskiego jest podłużnie bruzdowana (w starszym wieku głęboko). W okresie bezlistnym wiąza górskiego najłatwiej rozpoznać
po jajowatych, bardzo ciemnych, brunatnoczarnych pąkach liściowych (po prawo u góry), których łuski są delikatnie owłosione na całej powierzchni.
Pąki kwiatowe (po prawo u dołu) są szersze od liściowych, okrągławe i nieco spłaszczone. Od wiązu szypułkowego drzewo różni się także
stosunkowo grubymi i bardziej sztywnymi pędami.

Odwrotnie jajowate
(najszersze niedaleko wierzchołka)
liście wiązu górskiego są większe
niż u pozostałych rodzimych wiązów -
osiągają do 16cm długości.
Posiadają one skośną, czasem słabo,
a czasem mocno asymetryczną nasadę,
a obok bardzo cienkiego,
nagle zwężającego się (wyciągniętego)
wierzchołka centralnego występują często
(zwłaszcza na silnych oraz zacienionych
pędach) dodatkowe boczne wierzchołki,
stanowiące jak gdyby przerośnięte ząbki.
Brzeg blaszki jest podwójnie piłkowany.
Górna powierzchnia dojrzałych liści jest
tak szorstka w dotyku, że przypomina
papier ścierny; jest to cecha
pozwalająca na łatwe odróżnienie brzosta
od innych gatunków wiązu.
Ogonki liściowe, podobnie jak u wiązu
szypułkowego, są bardzo krótkie (1-5mm).
Jesienią liście przebarwiają się
na jaskrawożółty kolor. Opadają one
najwcześniej spośród krajowych wiązów.
Liście wiązu górskiego Liście wiązu górskiego
Kwiaty wiązu górskiego Owoce wiązu górskiego Owoce wiązu górskiego Owoce wiązu górskiego
Zebrane w kuliste pęczki, bezszypułkowe
kwiaty wiązu górskiego pojawiają się
już po połowie marca, a więc na długo
przed rozwojem liści. Kwitną one krótko
i już w pierwszej połowie kwietnia
przekształcają się w zielone skrzydlaki.

Orzęsienie i znamiona słupków czerwone.
Posiadające zdolność prowadzenia fotosyntezy skrzydlaki wiązu górskiego są tworzone wczesną wiosną, zanim jeszcze
pojawią się liście. Ich jaskrawo jasnozielony kolor w połączeniu z ilością sprawia wrażenie jak gdyby drzewo miało liście.
Wiąz górski należy do najwcześniej owocujących na wiosnę drzew - młode skrzydlaki (po lewo i w środku) pojawiają się
już w pierwszej połowie kwietnia (najwcześniej spośród rodzimych wiązów), opadają - w drugiej połowie maja.
W odróżnieniu od wiązu szypułkowego, są one umieszczone na bardzo krótkich szypułkach lub wręcz siedzące.
Są większe niż u pozostałych krajowych gatunków - osiągają 25(30)mm długości. Ich brzeg jest gładki (nieorzęsiony),
a orzeszek jest umieszczony centralnie (nie dochodzi do wycięcia skrzydełka).

Drewno wiązu górskiego
Drewno wiązu górskiego ma jakość pośrednią pomiędzy
wiązem polnym a szypułkowym. Jego biel jest jasnożółty,
a twardziel - żółtobrązowa, posiada faliste, wąskie
i wyraźne słoje, jest ciężkie, twarde i odporne na gnicie.
Ciekawostką jest, że szczególnie piękne słoje występują
w drewnie korzeni.
Wiąz górski zaatakowany przez grafiozę
Wiąz górski zniszczony przez grafiozę.