Ostatnia
modyfikacja:
2014-10-16
Systematyka:
ROŚLINY / NACZYNIOWE / NASIENNE / OKRYTONASIENNE / (ROSOPSIDA) / WIERZBOWCE /
WIERZBOWATE / Wierzba / biała - krucha - babilońska - płacząca - iwa - wiciowa - purpurowa - ...
Licznik odwiedzin:
Roślina o właściwościach leczniczych
Roślina (bardzo) światłolubna Roślina preferująca wilgotne gleby Roślina (bardzo) mrozoodporna
GATUNEK
Wierzba krucha
(Salix fragilis)
ang. Crack Willow
Podobne gatunki:
Gatunek rodzimy
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój szeroki
H: 20-25(30)m
Φ: 1.25-1.75(2.5)m
Długość życia:
100(-150) lat
Tempo wzrostu:
bardzo duże
Biotop:
doliny rzek,
lasy łęgowe,
pola
Kwiaty:
2-p., owadop.
III/IV-V
Dekor.:
ogłowiony pokrój!!!, liście!!
Wierzba krucha
Cechy charakterystyczne:
(różnice w stosunku do wierzby białej)
♦ Młode pędy nagie, gałązki rozgałęziają się pod kątem prostym, bardzo łatwo wyłamują się (nazwa!) u nasady.
Liście większe (do 15x3cm),
z góry błyszcząco ciemnozielone, obustronnie nagie, z gruczołkami
w zatokach ząbków.
 
Ciekawostki:
♦ Pędy wierzby kruchej nie nadają się
do wyplatania ze względu na swoją łamliwość. Ogławanie drzew jest w tym przypadku stosowane głównie w celu pozyskiwania materiału opałowego.
♦ Wierzba krucha jest bardzo dobrze przystosowana do życia w wodzie.
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Wierzba krucha to jedna z dwóch (obok wierzby białej) dużych, wyrastających w wysokie i okazałe drzewa przedstawicielek rodzaju w Polsce (trzecia duża wierzba - wierzba płacząca - nie jest naszym rodzimym gatunkiem). Drzewo to jest bardzo podobne do wierzby białej, od której różni się głównie dłuższymi i szerszymi, obustronnie nagimi liśćmi, gałązkami wyrastającymi pod kątem prostym, bardzo łatwo wyłamującymi się z trzaskiem u nasady oraz jeszcze gorszym jakościowo i bardziej kruchym (nazwa!) drewnem.

  Systematyka 

Jeden z ok. 25(-30) naturalnie występujących w Polsce gatunków wierzby, obok wierzby białej oraz wierzby iwy najbardziej tu rozpowszechniony. Tworzy liczne, trudne do odróżnienia mieszańce, m.in. z wierzbą białą (mieszańce o nazwie Salix × rubens) oraz pięciopręcikową (Salix × meyeriana). Z odmian ozdobnych można wspomnieć o Salix fragilis var. decipiens - krzew lub małe drzewo o czerwonych młodych pędach.

Uwaga. Poniżej ograniczono się głównie do wskazania najistotniejszych różnic pomiędzy omawianą tu wierzbą kruchą, a podobną do niej, także często występującą w Polsce wierzbą białą, której szczegółowy opis został zamieszczony oddzielnie.

Wierzba krucha, wraz z wierzbą białą i topolami, tworzy rozległe, okresowo zalewane nadrzeczne łęgi wierzbowo-topolowe; poza tym występuje w okolicach rozmaitych zbiorników wodnych, np. jezior, stawów itp. Gatunek ten jest pod względem wody nieco mniej wymagający niż wierzba biała i dlatego sadzi się go także w bardziej suchych miejscach, takich jak miedze, pobocza dróg itp. Wierzba krucha zasiedla nie tylko niziny, ale również piętro pogórza; w Polsce dochodzi wyżej niż wierzba biała - do ok. 1000(1200)m.n.p.m. Mieszańce z wierzbą białą i pięciopręcikową poszerzają zasięg gatunku, pierwotnie ograniczony do Europy od Szwarzwaldu do Rosji i od Morza Śródziemnego do środkowej Szwecji. Drzewo sadzone (i częściowo dziczejące) także w Ameryce Północnej. Preferuje mokre (okresowo zalewane), najlepiej piaszczysto-żwirowe gleby oraz duże nasłonecznienie. Zastosowanie podobne jak wierzby białej (m.in. często sadzona przy drogach wiejskich i ogławiana). Rozmiary drzew obu gatunków są bardzo zbliżone do siebie, aczkolwiek w literaturze często spotyka się podawanie nieco mniejszej wysokości wierzby kruchej; zwykle drzewo to dorasta do 20-25(30)m. █ Najgrubsza wierzba krucha w Polsce rośnie w Wodzisławiu Śląskim. Drzewo to, o nazwie Wierzba Kazimiera, przy wysokości 20.5m posiada (pojedynczy!) pień o obwodzie 7.91m (Φ 2.52m) (PG+KB+MK, 2013) (patrz też punkt Wybrane okazy). Znanych jest jeszcze co najmniej kilka rosnących w naszym kraju osobników tego gatunku o obwodzie pnia przekraczającym 7m. Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.

Wierzba krucha - naturalny pokrój Wierzba krucha - naturalny pokrój
Wierzba krucha to okazałe drzewo liściaste o grubym pniu i szerokiej, luźnej koronie z potężnymi konarami. W odróżnieniu od wierzby białej,
wierzchołki konarów wierzby kruchej nie zwieszają się (są odstające). Drzewo dość często tworzy wielokrotny pień.

Wierzba krucha - ogłowiony pokrój Wierzba krucha - ogłowiony pokrój
Ogławianie wierzby kruchej stosuje się głównie w celu pozyskania drewna na opał lub ze względów dekoracyjnych.
Gałązki tego drzewa, ze względu na swoją kruchość, nie nadają się do wyplatania.

  Wybrane okazy

Wierzba Kazimiera w Wodzisławiu Śląskim. Obwód pnia: 7.91m2.52m) (PG+MK+KB, 2013). Jest to prawdopodobnie najgrubsza wierzba krucha w Polsce. Drzewo rośnie nad rzeką, przy mostku przy ulicy Bojowników. Jego stan zdrowotny jest już niestety bardzo zły.

Wierzba krucha w Wodzisławiu Śląskim Wierzba krucha w Wodzisławiu Śląskim

Młode pędy wierzby kruchej, początkowo błyszcząco ciemnooliwkowozielone, w ciągu lata stają się brązowoszare. W przeciwieństwie do wierzby białej, są one cały czas nagie, błyszczące i rozwidlają się zwykle pod kątem prostym. Gałązki wierzby kruchej bardzo łatwo wyłamują się u nasady z charakterystycznym trzaskiem. Wetknięte w ziemię łatwo się ukorzeniają. Nagie i błyszczące, ciemnobrązowe pąki mają wydłużony, wygięty kształt. Lancetowate, długokończyste liście są wyraźnie większe niż u wierzby białej - osiągają 10-15(17)cm długości i 2-3(4)cm szerokości (najszersze w dolnej części), na brzegu są płytko, odlegle, haczykowato piłkowane, z gruczołkami w zatokach ząbków (a nie na ich końcach jak u wierzby białej!), z góry błyszcząco (ciemno)zielone, od spodu sinozielone, pokryte białawym woskowatym nalotem, obustronnie nagie (kolejna bardzo ważna różnica!). Ustawienie liści skrętoległe na krótkich, 0.5-1mm ogonkach z 2-4 gruczołami. Przylistki drobne lub brak. Kwiaty wierzby kruchej są rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie i owadopylne. Są one zebrane w dosyć sztywne kotki, osadzone na ok. 1cm szypułkach. Kotki męskie walcowate, lekko wygięte, długości do 6-7cm (nieco dłuższe niż u wierzby białej), żółtawe. Pojedyncze kwiaty męskie bardzo drobne, bez okwiatu, posiadają 2 pręciki z silnie owłosionymi nitkami oraz 2 miodniki. Kotki żeńskie podobnego kształtu i rozmiarów jak męskie, jasnozielonkawe. Pojedyncze kwiaty żeńskie także bardzo drobne i pozbawione okwiatu, posiadają jeden słupek zakończony rozpostartymi jasnożółtymi ramionami oraz 1 miodnik. Wierzba krucha zakwita pod koniec marca (ok. 2 tygodnie wcześniej niż biała) i kwitnie do maja, w czasie rozwijania się liści. Miękkie i lekkie drewno wierzby kruchej jest jeszcze gorszej jakości niż u wierzby białej (jedno z najgorszych nawet spośród wierzb!), poza tym o podobnych właściwościach. Jest czasami używane do produkcji palet, beczek, drewnianych protez itp.; bywa też wykorzystywane jako opał, do czego jednak niezbyt się nadaje, bo ma niską wartość kaloryczną, a ponadto źle się pali.

Wierzba krucha - kora Wierzba krucha - pędy
Brunatnoszara i głęboko spękana kora
wierzby kruchej jest bardzo podobna
do występującej u wierzby białej.

Oliwkowozielone, z czasem szarobrązowe
pędy wierzby kruchej rozgałęziają się
pod kątem prostym, co odróżnia ją
od wierzby białej.

Wierzba krucha - liście
Lancetowate liście wierzby kruchej osiągają rozmiary 15x3cm;
są więc wyraźnie większe niż u wierzby białej. Dodatkowa różnica
polega na całkowitym braku owłosienia i to z obu stron;
liście u wierzby kruchej z góry są błyszcząco cielmozielone,
z dołu - szarozielone i jak gdyby delikatnie woskowane.
Wierzba krucha - liście Wierzba krucha - liście

Wierzba krucha - kotki męskie Wierzba krucha - kotki męskie Wierzba krucha - kotki męskie Wierzba krucha - owocostany
Osiągające 6(-7)cm kotki żeńskie wierzby kruchej są nieco dłuższe niż u wierzby białej (na zdjęciu po lewo w powiększeniu kwiaty z widocznymi żółtymi znamionami słupków).
Pod koniec maja zamieniają się one w białe, puszyste owocostany (po prawo) składające się z torebek nasiennych zawierających liczne owłosione nasiona.

Wierzba krucha - drewno
Jasne drewno wierzby kruchej ma
słabo zaznaczoną twardziel.


Kruche drewno wierzby kruchej sprawia,
że drzewo to często ulega złamaniom.
Połamana wierzba krucha