Ostatnia
modyfikacja:
2015-02-23
Systematyka:
ROŚLINY / NACZYNIOWE / NASIENNE / OKRYTONASIENNE / (ROSOPSIDA) / ŚLAZOWCE /
LIPOWATE / Lipa / drobnolistna - szerokolistna - srebrzysta - ...
Licznik odwiedzin:
Roślina o właściwościach leczniczych
Roślina cieniolubna Roślina preferująca wilgotne gleby Roślina umiarkowanie mrozoodporna
GATUNEK
Lipa szerokolistna
(Tilia platyphyllos)
ang. Large-leaved Lime
Podobne gatunki:
Lipa drobnolistna
Lipa srebrzysta
Gatunek rodzimy
Drzewo liściaste
zrzucające liście
na zimę
Pokrój kopulasty, szeroki
H: 30-35(40)m
Φ: 1.5-2(2.5)m
Długość życia:
300-600(1000)lat
Tempo wzrostu:
dosyć duże
Biotop:
pojed. w ciepłych lasach liśc., zarośla
Kwiaty:
obupłc., owadop.
VI-VII
Dekor.:
kwiaty, liście, owoce
Lipa szerokolistna
Cechy charakterystyczne:
♦ Wysokie, bardzo okazałe drzewo
liściaste z grubym pniem i szeroką,
kopulasto wysklepioną koroną.
Sercowate liście,
często z niesymetryczną nasadą,
pod spodem z gwiazdkowatymi kępkami białych włosków.
Niewielkie, żółtobiałe kwiaty,
zebrane po 3(-6) sztuk w zwisające wierzchotki, bardzo miododajne (miód lipowy). Do szypułek kwiatostanów przyrośnięte są duże, języczkowate, jasnozielone podsadki.
♦ Owoce: małe, kuliste orzeszki,
okryte zdrewniałą, twardą skorupką, bardzo wyraźnie żebrowane,
zwisają po kilka sztuk na długich
szypułach przyrośniętych
do języczkowatych podsadek
.
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Bardzo wysokie i wyjątkowo okazałe drzewo liściaste o grubym, prostym pniu oraz gęstej i szerokiej, kopulasto wysklepionej koronie. Od opisanej wcześniej lipy drobnolistnej gatunek ten różni się tylko nielicznymi i niewidocznymi na pierwszy rzut oka detalami. Najważniejsze z nich to większe i nieco jaśniejsze liście, posiadające pod spodem kremowobiałe kępki włosków (w miejsce rudych włosków występujących u lipy drobnolistnej) oraz minimalnie większe orzeszki, które w odróżnieniu od występujących u lipy drobnolistnej są wyraźnie żebrowane i mają twardą skorupkę. Dyskusyjna pozostaje kwestia porównania wielkości drzew obu gatunków. Zgodnie z przeważającą częścią literatury, lipa szerokolistna osiąga nieco większą wysokość niż drobnolistna, natomiast średnica pnia i konarów u obu gatunków jest zbliżona.


  Systematyka 

Jeden z dwóch rodzimych gatunków lipy w Polsce, występujący rzadziej i na mniejszym obszarze niż lipa drobnolistna, bardzo zmienny. Posiada liczne odmiany ozdobne, np. 'Pyramidalis Aurea' (stożkowata odmiana o złotej korze!), 'Rubra' (odmiana czerwonopędowa), 'Vitifolia' (odmiana winoroślowa) i 'Laciniata' (odmiana strzępolistna).
█ Lipa drobnolistna krzyżuje się z szerokolistną na obszarach ich wspólnego występowania. Powstający w wyniku tego procesu mieszaniec - lipa holenderska (T. europaea Pallida) jest drzewem jeszcze wyższym niż gatunki rodzicielskie. Posiada ona wiele cech pośrednich, np. białobrunatne kępki włosów na spodzie liści i słabo żeberkowane orzeszki.

  Występowanie / Zastosowanie

Zasięg. Środkowa i południowa Europa, Kaukaz. W Polsce jej stanowiska naturalne występują tylko na niewielkim obszarze na południu kraju.
Biotop. Od nizin po niskie partie gór (sięga mniej więcej do wys. 800 m.n.p.m.; nieco wyżej niż lipa drobnolistna), głównie jako domieszka w ciepłych lasach liściastych, najczęściej wiązowo-klonowo-dębowych i bukowo-lipowych. Rośnie najczęściej pojedynczo, rzadko tworzy zwarte drzewostany.


Rosnące w lasach lipy szerokolistne
wyróżniają się spośród innych drzew
dużą wysokością i kopulastą koroną.
Lipa szerokolistna - pokrój

Preferencje. Gatunek bardziej wymagający niż lipa drobnolistna, preferujący gleby lekkie, żyzne i wilgotne, ciepłolubny i cieniolubny, mrozoodporny, ale wrażliwy na wiosenne przymrozki, atakowany przez liczne szkodniki, niezbyt odporny na zanieczyszczenia powietrza.
Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo długowieczne, dość szybko rosnące (szybciej od l. drobnolistnej). Osiąga wiek 300-600(1000) lat.
█ Lipy są drugimi po dębach najdłużej żyjącymi europejskimi drzewami liściastymi.
█ Wg kultowego przewodnika NAJSTARSZE DRZEWA W POLSCE C. Pacyniaka z 1992 r., najstarsza nasza lipa szerokolistna rośnie w miejscowości Czarny Potok w gm. Łącko (woj. małopolskie) i liczy ponad 500 lat. Drzewo to jest więc o ok. 30 lat młodsze od najstarszej polskiej lipy drobnolistnej, rosnącej w Cielętnikach.
Zastosowanie. Jak lipy drobnolistnej, poza tym podstawowa podkładka pod inne lipy w szkółkach drzew.

  Pokrój

Bardzo wysokie i okazałe drzewo liściaste o grubym, prostym pniu oraz gęstej, kopulasto wysklepionej koronie.
Rozmiary. Wysokość 30-35(40)m. Średnica pnia 1.5-2(2.5)m.
█ Jak podaje strona Tall Trees, najwyższa obecnie w Europie lipa szerokolistna rośnie w Irlandii i mierzy 41.5m; jest to jednak niepotwierdzony pomiar. Potwierdzony rekord należy do drzewa rosnącego w Niemczech i wynosi 38.6m (KR, 2011, laser). Z kolei wg strony Monumental Trees, dwie najgrubsze lipy szerokolistne są zlokalizowane w Niemczech, a obwody ich pni wynoszą odpowiednio 11.61m (Φ 3.70m) (JPh, 1999) i 10.50m (Φ 3.34m) (JP, 1999). Dla porównania, najgrubsza w Polsce lipa szerokolistna, rosnąca w miejscowości Czarny Potok (gmina Łącko, woj. małopolskie), posiada pień o obwodzie 8.74m (Φ około 2.78m). Więcej informacji na ten temat - patrz punkt Wybrane okazy. Najwyższa natomiast w Polsce, znana autorowi strony lipa szerokolistna rośnie w Parku Miejskim w Krzeszowicach (woj. małopolskie) i mierzy 36.5m wysokości (PG, 2015, laser).
Szczegóły pokroju. Pień bardzo gruby (u starych drzew czasami o imponujących rozmiarach), prosty i regularny, wysoki. Korona gęsto ugałęziona, u młodych drzew posiada regularnie sercowaty kształt z wyraźnie zaznaczonym wierzchołkiem, z czasem staje się szeroka (choć jednak zwykle pozostaje bardziej wyciągnięta w górę niż rozłożysta) i wysoko, kopulasto wysklepiona. Konary bardzo grube, w dolnej części korony łukowato zwieszające się (czasami aż do samej ziemi), wyżej dość prosto wzniesione ku górze. Końcowe gałązki cienkie i delikatne, raczej krótkie, nie zwieszają się, tworzą gęsty i misterny układ, zimą przypominający nieco pajęczynę.

Lipa szerokolistna należy do najbardziej okazałych drzew liściastych w Polsce. Osiągana wysokość w połączeniu z grubym pniem
i potężnymi konarami mogą naprawdę imponować. Dolne konary kopulasto wysklepionej korony charakterystycznie się zwieszają,
a gruby i prosty pień zwykle dopiero na znacznej wysokości rozwidla się na konary.
Potężna lipa szerokolistna - pokrój Potężna lipa szerokolistna - pokrój Lipa szerokolistna - pień
Pień lipy szerokolistnej
Gruby i prosty pień drzew rosnących w zwarciu jest na dużej długości oczyszczony z gałęzi.
Czasami bywa też wielokrotny.
Pień lipy szerokolistnej Pień lipy szerokolistnej

  Wybrane okazy

Lipa w Czarnym Potoku w gm. Łącko w woj. małopolskim. Obwód pnia 8.74m (Φ 2.78m; PG, 2013). Rosnąca przy drewnianym kościele w niewielkiej miejscowości Czarny Potok, ponad 500-letnia (wg. C. Pacyniaka) lipa jest najstarszą najgrubszą w naszym kraju lipą szerokolistną. Główny pień drzewa został z powodu wypróchnienia ucięty na wysokości ok. 5m i przykryty specjalnym dwupoziomowym daszkiem pokrytym gontem. W pozostałym odziomku pnia mieści się duża dziupla, a w podłużnej szczelinie umieszczono podświetlaną kapliczkę szafkową z figurką Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Rekordowa lipa w Czarnym Potoku Rekordowa lipa w Czarnym Potoku Rekordowa lipa w Czarnym Potoku

  Korzenie / Kora

System korzeniowy dość głęboki, początkowo palowy, potem sercowaty, mocny, z dużą ilością drobnych korzeni. Wytwarza odrośla. Korzenie wrażliwe na zbitą glebę i brukowanie. Kora młodych drzew zielonkawa i gładka, z czasem staje się (srebrzysto)szara do szarobrunatnej i pokryta gęstą siecią dość płytkich, rozgałęziających się, podłużnych listewek.


Kora młodej lipy szerokolistnej
Kora kilkunastoletniej lipy szerokolistnej.


Kora lipy szerokolistnej
Kora starych drzew jest gęsto spękana
na wąskie, podłużne litewki.
Kora lipy szerokolistnej

  Pędy i pąki / Liście

Młode pędy okrągłe w przekroju, zielonkawoczerwone lub czerwonawe do ciemnoczerwonobrązowych, prawie zawsze przynajmniej częściowo aksamitnie owłosione. Pąki jajowate, na wierzchołku lekko zaostrzone, z dwiema nierównymi łuskami, od strony nasłonecznionej czerwone do czerwonobrązowych, od zacienionej żółtozielonkawe, poza tym błyszczące i nagie. Pąki boczne podobnej wielkości co wierzchołkowe, odstające od pędu.



Młode pędy lipy szerokolistnej są niekanciaste, a ich kolor jest ciemnoczerwony.
Jajowate pąki są okryte dwiema nierównymi, (brunatno)czerwonymi łuskami.
→→
Młode liście mają piękny, jaskrawo jasnozielony kolor.
Rozwijają się one tuż po połowie kwietnia.
Liście lipy szerokolistnej Liście lipy szerokolistnej od spodu
Kępki włosków w kątach nerwów
liści lipy szeokolistnej mają
kremowobiały kolor; jest to ważna
cecha pozwalająca odróżnić
ten gatunek od podobnej
do niego lipy drobnolistnej,
u której włoski są rudobrązowe.

Liście blaszkowate, pojedyncze. Blaszka sercowata, często o niesymetrycznej nasadzie, na wierzchu zaostrzona (ale nie tak nagle jak u l. drobnolistnej), długości 7-12(15)cm (większa niż u l. drobnolistnej), na brzegu ostro i drobno, nieregularnie piłkowana (brzeg blaszki opuszczony - różnica w stos. do l. drobnoletnej, ząbki są skierowane do przodu), obustronnie zielona (zawsze jaśniejsza niż u l. drobnolistnej), matowa, bardzo delikatnie owłosiona, od spodu jaśniejsza, z gęstymi kępkami kremowobiałych włosków w kątach nerwów (różnica w stosunku do l. drobnolistnej, u której włoski są rude). Ustawienie: skrętoległe na ogonkach. Okres występowania: IV-X. Liście rozwijają się zaraz po połowie kwietnia, nieco wcześniej niż u lipy drobnolistnej. Jesienią przebarwiają się na żółto.
█ Przebarwienie liści zaczyna się zwykle na początku października, a w połowie tego miesiąca drzewa są już praktycznie całkiem żółte. Intensywne opadanie liści trwa przez drugą połowę października; na początku listopada drzewa są w większości bezlistne.


Ciemnozielone liście lipy szerokolistnej mają sercowaty kształt,
przy czym ich nasada jest często wyraźnie asymetryczna.

  Kwiaty

Obupłciowe, owadopylne i bardzo miododajne, tworzone mniej licznie niż u l. drobnolistnej, zebrane po (1-)3(-6) (najmniejsza liczba kwiatów spośród wszystkich lip!) w wierzchotkowate, zwisające (ukryte pod liśćmi - różnica w stos. do l. drobnolistnej!) kwiatostany, których bardzo długie i cienkie szypułki są zrośnięte z charakterystycznie wydłużoną, języczkowatą, jasnozieloną podsadką długości 5-12cm. Pojedyncze kwiaty do 1cm średnicy, nieco większe niż u l. drobnolistnej, żółtawobiałe, posiadające podwójny, 5-krotny, wolnopłatkowy okwiat, 1-słupkowe, z licznymi pręcikami (30-40; dłuższe niż płatki korony), bez prątniczków (płonne pręciki), intensywnie pachnące. Okres kwitnienia: V/VI-VI (po rozwinięciu się liści). Kwiaty lipy szerokolistnej zakwitają najwcześniej ze wszystkich lip - zwykle już na początku czerwca, a więc około 2-3 tygodni wcześniej niż u lipy drobnolistnej.
█ Lipy należą do najbardziej miododajnych roślin w Polsce.

Kwiaty lipy szerokolistnej Kwiaty lipy szerokolistnej Kwiaty lipy szerokolistnej
Pachnące, żółtobiałe kwiaty lipy szerokolistnej
są zebrane w wierzchotkowate kwiatostany.
Są one tworzone bardzo obficie.

  Owoce i nasiona

1- lub 2-nasienne, małe, kuliste orzeszki o średnicy 8-10mm (nieco większe niż u lipy drobnolistnej), brązowawe i owłosione. Cechą charakterystyczną gatunku jest wyraźne, odstające żebrowanie orzeszków (5 żeberek) oraz duża twardość ich skorupki (nie dają się łatwo zgnieść w palcach); obie te cechy wyraźnie odróżniają lipę szerokolistną od lipy drobnolistnej, u której orzeszki są gładkie i mają cienką łupinę. Okres dojrzewania owoców: VIII-IX(X).


Owoce lipy szerokolistnej to małe,
kuliste orzeszki. Są one wyraźne żebrowane
i bardzo twarde.
Owoce lipy szerokolistnej

  Drewno

Ogólne właściwości drewna lipowego zostały podane na stronie z opisem rodzaju. W tym miejscu podajmy tylko najważniejszą różnicę pomiędzy drewnem lipy szerokolistnej i drobnolistnej - otóż drewno lipy szerokolistnej gnie się trudno, dużo gorzej niż u lipy drobnokolistnej.


  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...