Ostatnia
modyfikacja:
2013-06-30
Systematyka:
ROŚLINY / NACZYNIOWE / NASIENNE / OKRYTONASIENNE / (ROSOPSIDA) / OLIWKOWCE /
OLIWKOWATE / Lilak / pospolity - koreański - węgierski - ...
Licznik odwiedzin:
Roślina (bardzo) światłolubna Roślina (bardzo) mało higrolubna Roślina umiarkowanie mrozoodporna
GATUNEK
Lilak pospolity
(Syringa vulgaris)
ang. Common Lilac
inne nazwy: bez, lilak turecki
Podobne gatunki:
Lilak koreański
Lilak węgierski
Gatunek obcy
(Bałkany)
Krzew (drzewo) liściasty
zrzucający liście
na zimę
Pokrój miotlasty
H: 5-7(10)m
Φ: 0.1-0.15(0.25)m
Długość życia:
50-100(200)lat
Tempo wzrostu:
(bardzo) małe
Biotop:
zarośla, kamieniste zbocza
Kwiaty:
obupłc., owadop.
IV/V-V/VI
Dekor.:
kwiaty!!!, liście!
Lilak pospolity
Cechy charakterystyczne:
♦ Dość duże, idealnie całobrzegie, regularnie (wąsko)sercowate liście
z wyciągniętym wierzchołkiem.
Lilowe lub fioletowe (u odmian
także inaczej zabarwione, np. białe), bardzo przyjemnie pachnące kwiaty zebrane w gęste, stożkowate, stojące wiechy.
 
Ciekawostki:
♦ Nazwa zwyczajowa lilaka "bez"
jest niefortunna, gdyż mylnie sugeruje związek lilaka pospolitego z rodzajem Sambucus. W rzeczywistości oba rodzaje - lilak (Syringa) i bez (Sambucus), należą do różnych rodzin
i mają ze sobą niewiele wspólnego.
♦ Lilak pospolity jest symbolem stanu
New Hampshire.
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (http://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Ten dość duży krzew liściasty, wyrastający czasem w formie niewielkiego drzewa, jest znany głównie ze swoich liliowofioletowych, bardzo przyjemnie pachnących kwiatów. Są one zebrane w stojące, duże i gęste, stożkowate grona. To właśnie te dekoracyjne kwiatostany sprawiają, że lilak pospolity należy do najbardziej lubianych i rozpoznawalnych roślin ozdobnych, sadzonych często przy domach, w ogrodach, wzdłuż ulic itp. Warto podkreślić, że wbrew nazwie zwyczajowej, lilak nie ma nic wspólnego z bzem - oba rodzaje należą do zupełnie innych rodzin, a ich podobieństwo ogranicza się do generalnie krzewiastego pokroju.


  Systematyka 

Jeden z dwóch naturalnie występujących w Europie gatunków lilaka. Posiada około 1000 odmian ozdobnych(!). Odmiany te, zwane szlachetnymi, wyróżniają się przede wszystkim kwiatami, które są zazwyczaj większe niż u form podstawowych i obejmują znacznie szerszą gamę barw (w tym także śnieżnobiałą).
█ Lilak pospolity został sprowadzony do Europy w 902 r. z Turcji (stąd nazwa alternatywna - lilak turecki). Przez długi czas był rośliną rzadko spotykaną, występującą tylko w wytwornych ogrodach. Rozpowszechnił się na naszym kontynencie dopiero w XVI w., kiedy to we Francji zaczęto masowo produkować jego odmiany szlachetne.

  Występowanie

Zasięg. Bałkany. Poza tym gatunek często uprawiany i czasami dziczejący w całej południowej i środkowo-wschodniej Europie. Biotop. Piętro pogórza, rzadziej górskie. Występuje zazwyczaj w zaroślach śródpolnych, na kamienistych zboczach oraz w niektórych lasach liściastych, często dziczeje. Preferencje. Gatunek mało wymagający, preferuje luźne i świeże, niezbyt wilgotne gleby oraz nasłonecznione stanowiska, jest mrozoodporny, dobrze znosi przycinanie. Odmiany szlachetne posiadają większe wymagania, m.in. są wrażliwe na suszę, wymagają też żyznych gleb. Długość życia i tempo wzrostu. Jeden z dłużej żyjących krzewów ozdobnych, dożywa 50-100(200) lat. Rośnie (bardzo) wolno, po 20 latach osiąga zaledwie 6m wysokości.

  Zastosowanie

Popularny krzew ozdobny, często sadzony zwłaszcza w obejściach domów, ale także w parkach i ogrodach. Olejki eteryczne zawarte w kwiatach służą do wyrobu perfum.

  Pokrój / Korzenie

Pokrój. Wysoki krzew liściasty, rzadziej małe, przeważnie wielopniowe drzewko. Rozmiary. Wysokość 5-7(10)m. Średnica pnia 0.1-0.15(0.25)m. Szczegóły pokroju. Pień wielokrotny. Korona u góry miotlasto rozszerzona, gęsta. System korzeniowy rozległy i dość płytki, gęsty, tworzy liczne odrośla.

Lilak pospolity - pokrój Lilak pospolity - pokrój
Lilak pospolity wyrasta zazwyczaj w formie wysokiego krzewu,
rzadziej jako niewielkie, przeważnie wielopniowe drzewo.

  Kora / Pędy i pąki / Liście

Kora jasnoszara do brunatnoszarej, w młodości gładka z wyjątkiem drobnych, chropowatych przetchlinek, z wiekiem staje się płytko spękana na drobne, częściowo odpadające poletka. Młode pędy cienkie i obłe, oliwkowozielone, gładkie, początkowo gruczołkowato owłosione. Pąki szpiczasto-jajowate, z oliwkowozielonymi, brunatno obrzeżonymi łuskami, boczne nieco mniejsze niż wierzchołkowe (tych czasem brak), lekko odstające od pędu. Liście blaszkowate, pojedyncze. Blaszka o symetrycznym, wąsko-sercowatym kształcie, nieco dłuższa niż szersza, z wyciągniętym wierzchołkiem, długości 5-10(12)cm, idealnie całobrzega, matowo ciemnozielona, naga. Ustawienie: naprzeciwległe (rzadko w okółkach po 3) na 2-3cm ogonkach. Okres występowania: IV-X. Liście rozwijają się w drugiej połowie kwietnia, wraz z zawiązkami kwiatów. Jesienią nie przebarwiają się (płowieją tylko, a następnie usychając brązowieją).

Lilak pospolity - młoda kora Lilak pospolity - kora Lilak pospolity - kora Lilak pospolity - pąki
Lilak pospolity - liście Lilak pospolity - jesienne liście
Całobrzegie liście lilaka pospolitego mają sercowaty kształt.
Jesienią opadają one bez przebarwienia.

  Kwiaty

Obupłciowe, owadopylne, zebrane na końcach pędów w gęste, stożkowate, czasem lekko wygięte wiechy długości 8-15(18)cm (u form szlachetnych nawet powyżej 20cm). Kwiatostany występują najczęściej parami, są one bardzo efektowne i stanowią główny atut dekoracyjny rośliny. Pojedyncze kwiaty rurkowate, długości 6-10mm, o średnicy 5-8mm, 4-krotne, w różnych odcieniach koloru lila (stąd nazwa), fioletowego, niebieskiego, różowego lub purpurowego (odm. ozdobne mogą mieć inne kolory, np. biały), mocno i przyjemnie pachnące. Okres kwitnienia: IV/V-V/VI (krótko po rozwinięciu się liści). Kwiaty zakwitają pod koniec kwietnia i kwitną przez mniej więcej miesiąc (najintensywniej około połowy maja).

Lilak pospolity - kwiaty Lilak pospolity - kwiaty
Lilak pospolity - kwiaty
Lilak pospolity - kwiaty Lilak pospolity - kwiaty
Lilak pospolity - kwiaty
Lilak pospolity - kwiaty Lilak pospolity - kwiaty odmiany ozdobnej
Lilak pospolity - zeschnięte kwiaty
Niezwykle liczne odmiany ozdobne lilaka pospolitego mogą posiadać kwiaty o oszałamiająco dużej palecie kolorów i odcieni,
od ciemnopurpurowego do białego (powyżej po prawo białe kwiaty odmiany 'Florent stepman'). Jak to można zobaczyć na
zdjęciu w lewym dolnym rogu, kwiaty prezentują się całkiem efektownie nawet po przekwitnięciu.

  Owoce i nasiona

Zdrewniałe, podłużne i zaostrzone na końcu, brązowe torebki długości 1-2cm. Po dojrzeniu pękają na dwie części uwalniając 2-4 jasnobrązowe, oskrzydlone nasiona. Okres dojrzewania owoców: VII-IX. Suche, otwarte i puste torebki utrzymują się na gałęziach przez cały rok lub nawet przez wiele lat.


Owoce lilaka pospolitego mają postać
niewielkich, zdrewniałych torebek.
Lilak pospolity - owoce

  Drewno

Posiada kremowobiały biel i brunatną lub purpurową twardziel, jest gęsto słojowane i wybitnie twarde, należy też do najbardziej gęstych w Europie. Bywa używane w rzeźbiarstwie, do wyrobu instrumentów muzycznych, trzonków narzędzi itp.
█ Ze względu na niezwykłą twardość drewna, lilak pospolity został symbolem stanu New Hampshire. Ma on przypominać twardy charakter mieszkańców Granite State.


  Inne informacje

█ Lilak pospolity bardzo dobrze znosi przycinanie i przesadzanie (nawet w starszym wieku).
█ Przekwitłe kwiatostany najlepiej od razu usuwać - powoduje to zagęszczenie kwiatów w następnym roku.


  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...