Ostatnia
modyfikacja:
2014-08-27

 4.7.8. Puszcza Bia這wieska

Licznik odwiedzin:
 

Puszcza Bia這wieska to rozleg造 obszar le郾y po這穎ny w Polsce (w wojew鏚ztwie podlaskim) i na Bia這rusi. ㄠczna powierzchnia Puszczy wynosi ok. 150 tys. ha, z czego na Polsk przypada 62 tys. ha. Puszcz tworz jedne z ostatnich w Europie las闚 naturalnych o charakterze pierwotnym. S to lasy li軼iaste i mieszane. W 1932 r. na terenie Puszczy Bia這wieskiej zosta utworzony Bia這wieski Park Narodowy (BPN) - najstarszy spo鈔鏚 wszystkich 23 park闚 narodowych w Polsce. Jego powierzchnia wynosi obecnie nieco ponad 10 tys. ha. Obszar BPN jest obj皻y 軼is陰 ochron. Od oko這 80 lat w parku nie wykonuje si 瘸dnych prac (poza naukowo-badawczymi), a tury軼i mog wchodzi jedynie do niewielkiej jego cz窷ci. Dzi瘯i temu na terenie BPN puszcza zachowa豉 jedyny w swoim rodzaju, pierwotny charakter wynikaj帷y z samoistnych zmian. W 1979 r. Obszar Ochrony 圭is貫j Bia這wieskiego Parku Narodowego wpisano na presti穎w List 安iatowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Dzi park s造nie przede wszystkim z wyst瘼owania w nim najwi瘯szego zwierz璚ia Europy - 簑bra (wi璚ej informacji na stronie Bia這wieskiego Parku Narodowego).

W dniach 2-4.08.2008 oraz 28.08.2011 przebywa貫m w Bia這wie篡. Oczywi軼ie g堯wnym celem podr騜y by這 zobaczenie Puszczy Bia這wieskiej, w tym przede wszystkim jej s造nnych d瑿闚 opisywanych na stronie Drzewa Bia這wieskiego Parku Narodowego autorstwa Tomasza Niechody i Janusza Korbela. Mia貫m to szcz窷cie, 瞠 po Puszczy oprowadza mnie w豉郾ie jeden z autor闚 w/w strony - Tomasz Niechoda (TN), chyba najlepiej znaj帷y Puszcz Bia這wiesk cz這wiek w Polsce i z pewno軼i jeden z najwi瘯szych pasjonat闚 drzew. Poni瞠j zdj璚ia z Puszczy wzbogacone wiedz przekazan mi przez Tomka oraz moimi w豉snymi obserwacjami.

Puszcza Bia這wieska robi wra瞠nie g堯wnie dwiema rzeczami - swoj naturalno軼i oraz rozmiarami drzew. Naturalno軼i, bo brak tam praktycznie jakichkolwiek 郵ad闚 dzia豉lno軼i cz這wieka. W Polsce nigdzie nie ma drugiego tak du瞠go i od tak dawna 軼i郵e chronionego obszaru. Od oko這 80 lat na terenie rezerwatu nie wykonuje si absolutnie 瘸dnych prac o charakterze innym ni naukowo-badawczy (dotyczy to nawet prac porz康kowych!). Je郵i gdzie zwali si drzewo, le篡 ono dok豉dnie tak jak upad這 i rozk豉da si przez nast瘼ne kilkadziesi徠 lat. Jedynym wyj徠kiem jest upadek drzewa na 軼ie磬. Ale nawet wtedy takiego drzewa nie usuwa si z lasu tylko wycina (pi豉mi r璚znymi, 瞠by nie straszy zwierz徠) cz窷 le膨c na 軼ie盧e. Zreszt tych sztucznych 軼ie瞠k jest na obszarze chronionym niezwykle ma這 i bardzo trudno na nie trafi. Cz窷ciej zdarza si 軼ie磬a wydeptana przez zwierz皻a.

Puszcza雟kie drzewa pora瘸j swoim ogromem. Najpot篹niejsze z nich - d瑿y szypu趾owe - bez trudu przekraczaj tu 38m wysoko軼i (sporadycznie osi庵aj nawet ponad 40m) i 5m obwodu pnia; takich drzew jest w Puszczy wg TN ponad 1000. Maksymalny obw鏚 puszcza雟kiego d瑿u zmierzony przez TN wynosi 741cm (Φ 2.36m) - jest to prawdopodobnie w og鏊e najgrubsze drzewo w Puszczy Bia這wieskiej. Niesamowite wra瞠nie robi pokr鎩 bia這wieskich d瑿闚, zw豉szcza ich nieprawdopodobnie wysoka, prosta i regularnie walcowata kolumna pnia, nazywana k這d. Wysoko嗆 k這dy do pierwszej ga喚zi wynosi zwykle 15-20m (zdarza si, 瞠 i ponad 20m), za jej ca趾owita d逝go嗆 mo瞠 przekracza nawet 25m! Cechy te wyznaczaj stworzony przez TN standard tzw. "Klasycznego D瑿u Bia這wieskiego". Jest to drzewo posiadaj帷e nast瘼uj帷e parametry: obw鏚 pnia >= 550cm (Φ 1.75m), wysoko嗆 k這dy do pierwszej ga喚zi >= 15m, ca趾owita d逝go嗆 k這dy >= 25m, wysoko嗆 drzewa >= 36m. Jak szacuje TN, d瑿闚 takich w polskiej cz窷ci Puszczy jest co najmniej kilkana軼ie. Og鏊nie mo積a powiedzie, 瞠 puszcza雟kie d瑿y s bardzo wysokie a jednocze郾ie stosunkowo smuk貫. Posiadaj one d逝g i regularn, wysoko oczyszczon z ga喚zi kolumn pnia, kt鏎a jest u g鏎y zwie鎍zona do嗆 w御k koron opart na pot篹nych, ale relatywnie kr鏒kich i zwykle strzelistych konarach. Podobny pokr鎩 posiadaj r闚nie inne rosn帷e w Puszczy drzewa li軼iaste, takie jak jesiony, lipy, klony, wi您y, osiki, olsze i brzozy. W zasadzie jedynym drzewem, kt鏎ego pokr鎩 wykazuje znaczne odst瘼stwa od opisanego wy瞠j jest grab pospolity. Drzewo to posiada mniej regularny pie oraz nieco szersz koron. By mo瞠 odst瘼stwa te wynikaj ze znacznie mniejszej wysoko軼i grab闚. Najwy窺zymi drzewami Puszczy s osi庵aj帷e tu ponad 50m 鈍ierki pospolite (maksymalna zanotowana przez TN wysoko嗆 wynosi 51.8m). Oczywi軼ie pod wzgl璠em grubo軼i pnia 鈍ierki zdecydowanie ust瘼uj d瑿om - najgrubszy zmierzony przez TN 鈍ierk posiada pie o obwodzie 442cm. Po 鈍ierkach, najwy窺ze w Puszczy s jesiony wynios貫 (do 45m). Znaleziony przez TN w 2011 roku rekordowy osobnik ma obecnie 45.2m wysoko軼i. Jesion 闚 jest najwy窺zym notowanym w tej chwili drzewem li軼iastym w Polsce! Odpowiedni rekord obwodu pnia w przypadku jesiona wynosi 526cm. Nieco ni窺ze od jesion闚 s dochodz帷e do 44m sosny zwyczajne; ich pnie s jednak relatywnie cienkie i rzadko osi庵aj 350cm. Na r闚ni z sosnami plasuj si wymienione wcze郾iej d瑿y (do 43m), a nast瘼nie osiki; wysoko嗆 tych ostatnich dochodzi do 40m przy obwodzie pnia osi庵aj帷ym 400cm. Kolejnym pod wzgl璠em wysoko軼i drzewem BPN jest wi您 g鏎ski. Gatunek ten mo瞠 osi庵a nawet 37m wysoko軼i i 450-500cm obwodu pnia. Podobn wysoko嗆 osi庵aj jawory, nieco mniejsz - klony zwyczajne (do 36m). Obw鏚 pnia klon闚 rzadko przekracza 400cm. Ni窺ze od 鈍ierk闚, jesion闚, sosen, d瑿闚, osik, wi您闚 g鏎skich i klon闚, za to grubo軼i ust瘼uj帷e jedynie d瑿om s puszcza雟kie lipy; ich wysoko嗆 mo瞠 czasem nieznacznie przekracza 35m, obw鏚 pnia dochodzi natomiast do 600cm. Nast瘼ne w kolejno軼i puszcza雟kie olsze czarne. Osi庵aj one wysoko嗆 30-35(39)m przy obwodzie pnia przekraczaj帷ym czasami nawet 350cm. Pozosta貫 drzewa rosn帷e w Puszczy s ju wyra幡ie mniejsze, a ich list otwieraj brzozy (brodawkowate i omszone) oraz graby pospolite. Wysoko嗆 tych drzew nie przekracza 30m, a obw鏚 ich pnia zamyka si poni瞠j 300cm (co i tak jak na "normalne" warunki, jest niebywa造m wynikiem).

Sk豉d gatunkowy drzew Puszczy Bia這wieskiej jest do嗆 ubogi. Literatura podaje wprawdzie, 瞠 wyst盦je tu dwadzie軼ia kilka gatunk闚, mnie jednak uda這 si ich naliczy tylko 12. W zaobserwowanej kolejno軼i cz瘰to軼i wyst瘼owania s to: 鈍ierk pospolity, sosna pospolita, grab pospolity, d帳 szypu趾owy, jesion wynios造, lipa drobnolistna, olsza czarna, klon zwyczajny, brzoza brodawkowata, topola osika, wi您 g鏎ski i jarz帳 pospolity. Wg TN mo積a jeszcze trafi (cho znacznie rzadziej) na d瑿a bezszypu趾owego, wierzb iw, brzoz omszon i cisa pospolitego, a na niewielkim, izolowanym obszarze ro郾ie jod豉 pospolita. Prawdopodobnie wyst瘼uje tu te wi您 szypu趾owy. Do tego dochodzi tworz帷a pi皻ro podszytu le郾ego leszczyna pospolita.

Poza wspomnianym ogromem drzew, Puszcza Bia這wieska zaskakuje tak瞠 wieloma innymi rzeczami. Jedn z nich jest brak buk闚. Drzewo to w og鏊e nie wyst瘼uje na terenie Puszczy. Co wi璚ej, nie widzia貫m 瘸dnego osobnika nawet na zamieszka造m terenie! Zaskakiwa mo瞠 te brak klona jawora, top鏊 (innych ni osika) i wierzb (innych ni iwa). Klona jawora, topole czarn i bia陰 oraz wierzb bia陰 mo積a jednak przynajmniej spotka poza puszcz, np. w Bia這wie篡. Kolejne zaskoczenie wi捫e si z kor graba zwyczajnego. Jest ona tak bardzo r騜na od tej, kt鏎 posiadaj drzewa rosn帷e w po逝dniowej Polsce, 瞠 przez pewien czas w og鏊e nie rozpoznawa貫m mijanych po drodze grab闚! Kora puszcza雟kiego graba jest pokryta matow i chropowat, cz瘰to jak gdyby poplamion warstw, pozbawiaj帷 j tak charakterystycznej dla graba zwyczajnego, b造szcz帷o srebrzystopopielatej faktury. Zadziwiaj帷o du膨 wysoko嗆 osi庵aj rosn帷e w Puszczy olsze czarne - mo瞠 ona dochodzi do 35(39)m. Bior帷 pod uwag, 瞠 drzewa tego gatunku rosn帷e na otwartej przestrzeni rzadko osi庵aj 20m, mamy tu do czynienia prawie z podwojeniem wysoko軼i! Niewiele mniejszy wsp馧czynnik dotyczy klon闚 zwyczajnych, kt鏎e w Puszczy mog osi庵a 36m wysoko軼i. Ciekawostk jest r闚nie fakt, 瞠 pomimo bardzo du瞠j liczby siewek klona zwyczajnego (chyba najwi瘯szej spo鈔鏚 wszystkich drzew), doros貫 klony zdarzaj si tu stosunkowo rzadko. Jeszcze dziwniejsza sytuacja ma miejsce w przypadku jarz帳u pospolitego, kt鏎ego siewki widzia貫m wiele razy, natomiast du瞠go drzewa - ani jednego. Puszcza zaskakuje stosunkowo ubogimi warstwami podszytu i runa le郾ego. Nie zauwa篡貫m tu w og鏊e tzw. "chaszczy", czyli teren闚 trudnych do penetracji z powodu zaro郾i璚ia du膨 ilo軼i g瘰tych krzew闚. Je郵i nie liczy ols闚 i innych zabagnionych obszar闚, po puszczy mo積a si do嗆 komfortowo porusza. Tak瞠 ro郵inno嗆 runa jest stosunkowo uboga. Miejscami, zw豉szcza tam, gdzie zag瘰zczenie drzew jest mniejsze, wyst瘼uj wprawdzie trawy, ale og鏊nie jest ich raczej niewiele. Ta skromna ro郵inno嗆 podszytu i runa le郾ego mo瞠 dziwi, gdy odnios貫m wra瞠nie, 瞠 z powodu niezbyt du瞠go zag瘰zczenia drzew i przewagi drzew li軼iastych, dno lasu jest stosunkowo jasne.


Krajobraz

Puszcza Bia這wieska Puszcza Bia這wieska
Widok Puszczy Bia這wieskiej z drogi Bia這wie瘸 - Pogorzelce.

Rodzaje lasu

Puszcza Bia這wieska - typowy las 鈍ie篡
Typowy las Puszczy Bia這wieskiej to las 鈍ie篡.

Puszcza Bia這wieska - ols Puszcza Bia這wieska - b鏎 sosnowy
Ols - ciep造 las bagienny ze stagnuj帷 wod. Bory sosnowe s w Puszczy Bia這wieskiej coraz mniej liczne
ze wzgl璠u na wypieranie sosen przez drzewa li軼iaste.

Najwa積iejsze drzewa

 D帳 szypu趾owy

Puszcza Bia這wieska - d帳 szypu趾owy Puszcza Bia這wieska - d帳 szypu趾owy
Puszcza Bia這wieska - d帳 szypu趾owy
Najpot篹niejszymi drzewami Puszczy Bia這wieskiej s d瑿y szypu趾owe. R騜ni si one od d瑿闚 wyst瘼uj帷ych na innych terenach
przede wszystkim wi瘯sz wysoko軼i, regularn, bardzo d逝g i wysoko oczyszczon z ga喚zi k這d pnia oraz stosunkowo m掖 koron.
Obw鏚 pnia puszcza雟kich d瑿闚 wynosi zwykle 5-6m (aktualny rekord to 7.41m), a ich wysoko嗆 cz瘰to przekracza 38m
(wyj徠kowo mo瞠 ona osi庵a nieco ponad 40m; aktualny rekord to 43.6m).

Puszcza Bia這wieska - najgrubszy d帳 szypu趾owy Puszcza Bia這wieska - d帳 szypu趾owy - kora Puszcza Bia這wieska - martwy d帳 szypu趾owy
Najgrubsze drzewo Puszczy Bia這wieskiej
to d帳 szypu趾owy o obwodzie pnia 7.41m
(Φ 2.36m) (TN, 2011).
Kora puszcza雟kich d瑿闚 jest gruba
i bardzo g喚boko sp瘯ana.
Stosunkowo cz瘰to mo積a spotka
w Puszczy wielkie, ci庵le jeszcze stoj帷e,
jednak martwe od wielu lat d瑿y.

 安ierk pospolity

O ile puszcza雟kie d瑿y s bezkonkurencyjne pod wzgl璠em grubo軼i pnia i konar闚, o tyle najwy窺zymi drzewami Puszczy Bia這wieskiej s zdecydowanie 鈍ierki pospolite. Ich wysoko嗆 mo瞠 tu przekracza 50m, obw鏚 pnia natomiast dochodzi czasami do 4.5m. Wyszukiwaniem najwy窺zych z tych najwy窺zych zajmuje si znany badacz puszcza雟kich drzew, Tomasz Niechoda. To w豉郾ie on odkry w 2009 roku 50.2m 鈍ierka, aby dwa lata p騧niej pobi ten rekord odnajduj帷 inny okaz tego samego gatunku o wysoko軼i 51.8m (na zdj璚iach poni瞠j). Wszystko wskazuje na to, 瞠 drzewo to jest najwy窺zym obecnie drzewem w Polsce (ex equo ze 鈍ierkiem rosn帷ym w Beskidzie 砰wieckim). Jego stan jest og鏊nie zadawalaj帷y, cho w wierzcho趾owej cz窷ci korony daje si zaobserwowa nieco wi瘯sze ni u innych 鈍ierk闚 przerzedzenie korony.

Puszcza Bia這wieska - najwy窺zy 鈍ierk pospolity Puszcza Bia這wieska - najwy窺zy 鈍ierk pospolity
Puszcza Bia這wieska - najwy窺zy 鈍ierk pospolity
Najwy窺zy 鈍ierk w Puszczy Bia這wieskiej i r闚nocze郾ie najwy窺ze notowane obecnie drzewo w Polsce.
Wysoko嗆: 51.8m (TN, 2011, laser). Drzewo to zosta這 odkryte przez Tomasza Niechod w 2011 roku.

 Jesion wynios造

Najwy窺zymi i najbardziej strzelistymi drzewami li軼iastymi Puszczy Bia這wieskiej s jesiony wynios貫. Ich wysoko嗆 dochodzi generalnie do 41-43m, ale sporadycznie mo瞠 ona zbli瘸 si nawet do 45m. Do takich w豉郾ie puszcza雟kich "drapaczy chmur" nale篡 drzewo pokazane na zdj璚iach poni瞠j. Zosta這 ono odkryte przez Tomasza Niechod w 2011 roku. Pomiar wykokany przez odkrywc dalmierzem laserowym da wynik 44.4m, co oznacza, 瞠 闚 jesion jest najwy窺zym znanym obecnie drzewem li軼iastym w Polsce! (Tym bardziej, 瞠 ostatni pomiar, wykonany w 2014 r., wykaza 45.2m.) Pod wzgl璠em obwodu pnia, przekraczaj帷ego u najgrubszych osobnik闚 5m, puszcza雟kie jesiony znacznie ust瘼uj d瑿om, wygrywaj jednak z wy窺zymi od siebie 鈍ierkami. Co ciekawe, kszta速y jesionowych pni przybieraj zwykle jeden z dw鏂h g堯wnych typ闚 - klasyczny lub lejkowaty. K這da pnia bia這wieskich jesion闚 osi庵a imponuj帷e rozmiary - bywa, 瞠 do pierwszego konara mierzy ona nawet 22-23m (TN), czym przewy窺za k這d rosn帷ych tu d瑿闚 i lip. Stosunkowo ma貫 natomiast s wysoko osadzone korony bia這wieskich jesion闚 (cho zdarzaj si wyj徠ki).

Najwy窺zy jesion wynios造 w BPN Najwy窺zy jesion wynios造 w BPN Najwy窺zy jesion wynios造 w BPN
Najwy窺zy jesion wynios造 w BPN
Najwy窺zy jesion w Puszczy Bia這wieskiej i r闚nocze郾ie najwy窺ze notowane obecnie drzewo li軼iaste w Polsce.
Wysoko嗆: 45.2m (TN, 2014, laser). Drzewo to zosta這 odkryte przez Tomasza Niechod w 2011 roku.

Puszcza Bia這wieska - jesion wynios造 Puszcza Bia這wieska - jesion wynios造
Puszcza Bia這wieska - jesion wynios造
Jeden z najgrubszych jesion闚 w BPN.
Obw鏚 pnia 5.25m (Φ 1.67m; TN, 2008).
Jeden z najpi瘯niejszych jesion闚 w Puszczy Bia這wieskiej.
Wysoko嗆 ok. 39m.

Obumar貫 drzewa

Puszcza Bia這wieska - rozk豉daj帷e si drzewo Puszcza Bia這wieska - rozk豉daj帷e si drzewo Puszcza Bia這wieska - rozk豉daj帷e si drzewo
Puszcza Bia這wieska - rozk豉daj帷e si drzewo Puszcza Bia這wieska - rozk豉daj帷e si drzewo
Drzewa na terenie puszczy przewracaj si samoistnie (czasami wcze郾iej stoj przez wiele lat uschni皻e),
a p騧niej przez dziesi徠ki lat rozk豉daj si zamieniaj帷 w cenn pr鏂hnic.

Puszcza Bia這wieska - przewr鏂one drzewo Puszcza Bia這wieska - przewr鏂one drzewo
Jedynie gdy drzewo upadnie na jedn z nielicznych 軼ie瞠k,
pracownicy BPN odcinaj fragment pnia aby odblokowa przej軼ie
(w przypadku drzewa na zdj璚iu nie zd捫yli tego jeszcze zrobi).
Przekszta販aj帷y si powoli w pr鏂hnic
puszcza雟ki kr鏊 wysoko軼i - 鈍ierk.

Inne

Kora znacznej cz窷ci drzew rosn帷ych w Puszczy jest poro郾i皻a mchem lub porostami. Czasami zmieniaj j one nie do poznania.
Zaskoczenie mo瞠 stanowi zw豉szcza nietypowa kora rosn帷ych tu grab闚 (zdj. 2) i brz霩 (3). Nawet pomijaj帷 wyst瘼uj帷y na niej mech
i du膨 ilo嗆 porost闚, jest ona dodatkowo pokryta chropowat, matow i cz瘰to jak gdyby poplamion warstw, przez co nie posiada
tak bardzo charakterystycznej dla graba, b造szcz帷o srebrzystopopielatej faktury czy typowej dla brzozy bieli.
Puszcza Bia這wieska - poro郾i皻e mchem Puszcza Bia這wieska - kora graba Puszcza Bia這wieska - kora brzozy Puszcza Bia這wieska - kora sosny pokryta porostami
Puszcza Bia這wieska - pie sosny zwyczajnej pozbawiony kory Puszcza Bia這wieska - kora sosny z ko軟ierzykiem Puszcza Bia這wieska - kowad這 dzi璚io豉
Pozbawiony kory pie sosny zwyczajnej. "Ko軟ierzyk" (inaczej kreza) na korze
sosny zwyczajnej.
"Kowad這 dzi璚io豉" utworzone w korze d瑿u.

Puszcza Bia這wieska - jesion z klinem drewna wybitym z pnia Puszcza Bia這wieska - klin drewna wybity z pnia jesiona Puszcza Bia這wieska - jesion z klinem drewna wybitym z pnia
Pie tego pot篹nego jesiona zosta w 2007 roku tak mocno skr璚ony przez wiatr, 瞠 na skutek
p瘯ni璚ia nast徙i這 wy豉manie z niego bardzo du瞠go, kilkumetrowego klina drewna
(le篡 na ziemi po prawej stronie).
Uszkodzony jesion przetrwa zaledwie 2 lata.
Kolejny silny wiatr, tym razem w 2009 roku,
dope軟i dzie豉 zniszczenia.